Crea sito

 LUIGI ARMANDO OLIVERO

2 novembre 1909 ~ 31 luglio 1996

di Giovanni Delfino

 delfino.giovanni@virgilio.it

 

Dragutescu

Disegno di Eugeni Dragustescu da Rondò dle masche L'Alcyone Roma 1971

 

 Mappa del sito

Home 

Rondò dle masche L'Alcyone, Roma, 1971 

Ij faunèt Il Delfino, Roma, 1955 

Articoli di Giovanni Delfino riguardanti Luigi Olivero pubblicati su giornali e riviste

Roma andalusa

Traduzioni poetiche di Luigi Olivero in piemontese e in italiano

Genesi del poemetto Le reuse ant j'ole: sei sonetti di Pacòt e sei di Olivero

Commenti ad alcune poesie di Luigi Olivero a cura di Domenico Appendino 

Le poesie di Luigi Armando Olivero (Prima parte)

Le poesie di Luigi Armando Olivero (Seconda parte)

Le poesie di Luigi Armando Olivero (Terza parte)

Luigi Olivero Giornalista

Luigi Olivero e Federico Garcia Lorca

Luigi Olivero ed Ezra Pound

Olivero e D'Annunzio

Sergio Maria Gilardino - L'opera poetica di Luigi Armando Olivero 

Poesie di Luigi Olivero dedicate allo sport

Pomin  d'Amor (Prima raccolta inedita di poesie di Olivero)

Polemiche

Poesie dedicate al Natale  e ad altre ricorrenze (Pasqua, Carnevale...)

Bio-bibliografia

Aeropoema dl'élica piemontèisa

Poesie inedite

Poesie in italiano

Poesie dedicate a Villastellone ed al Piemonte

Episodi della vita di Luigi Olivero

Scritti inediti  e non di Luigi Olivero

Lettere ad Olivero

Artisti che hanno collaborato con Luigi Olivero

Biografia di Luigi Olivero: primo scenario (Gli inizi)

Biografia di Luigi Olivero: secondo scenario (Prima stagione poetica)

Biografia di Luigi Olivero: terzo e quarto scenario  (Verso la tempesta: diluvio universale ~ Viaggi)

Biografia di Luigi Olivero: quinto e sesto scenario (Attività frenetica ~ Roma: maturità d'un artista)

Biografia di Luigi Olivero: settimo ed ottavo scenario (Incontri, polemiche, viaggi, cantonate ~ Ultima stagione ~ Commiato)

Appendici prima, seconda e terza

Appendice quarta ed ottava

Appendice quinta: gli scritti di Luigi Olivero su giornali e riviste

Giudizi espressi in anni recenti su Luigi Olivero

L'officina di Luigi Olivero

Luigi Olivero legge la sua Ël bòch

Documenti e curiosità

Siti integrativi

 

Poesie di Luigi Armando Olivero 

     Inizio in questa pagina ad inserire le poesie di Olivero non apparse in volume a sé stante ma disperse su antologie, riviste e giornali.

     Per quanto possibile seguirò la data di pubblicazione, rispettando la grafia originale, salvo la correzione di evidenti refusi di stampa.

(Le prime poesie di Olivero non seguono ancora la grafia unificata cosidetta Pacot-Viglongo. Si potrà trovare luna invece di lun-a, côn invece di con ed altro ancora.)

     Aprono la silloge le poesie apparse nell'omaggio riservato al poeta Mistral da parte di diciassette poeti piemontesi, tra cui, appunto, Olivero.

A Mistral -  Omagi di poeta piemonteis appare nel 1930 pubblicato a Torino dalla S.E.L.P. lo Studio Editoriale Librario Piemontese dell'Editore, benemerito per la cultura piemontese, Andrea Viglongo. Verrà ristampato l'anno successivo con il nuovo titolo Diciasette poeti piemontesi (sic) Seconda edizione dell'antologia pubblicata in occasione del centenario mistraliano.

     La raccolta contiene cinque poesie di Luigi Olivero.

     Seguirà l'inserimento delle poesie dagli Armanach piemontèis dal 1931 al 1942, quindi quelle da 'l caval 'd brôns. Mano a mano poi le successive.

Copertina

 

La fija sola 

«Canta, morucio bel, canta ch'it sento».

Na carëssa dla man ch'a la consola

sla front... i sò vint ani ch'as lamento

con 'l rantel dla mòrt ch'a j'ë strangola.

 

Pasia la neuit, sens'aria, d'luna piena.

Con le cambrade ant l'èira, sël baron,

tiré le pane d' melia e ... queich pëssion,

rije e schersé cantand a la serena.

 

Òh gioventù ch'it vòle! Òh pòvra fija,

ch'it piore i tò vint ani an agonìa!

... E la cansson as romp, le nòte a stento.

 

Come l'ùltima giòla 'd sò ceirin,

come 'l sospir al meuire d'un basin:

«Canta, morucio bel, canta ch'it sento».

 

Ël cheur e la cabana

                                  Për Alfredino 

Fredo, veuj fete na propòsta bela,

una d'cole  propòste soagnà

ch'a peul nen fete un'ànima dësbela,

ma mach n'amis onest e afessionà.

 

Con nòstre pocionin, s'na montagnòta,

'ndé sté 'nt na grangia, 'n mes a la verdura,

con doe stansiòte faite su misura

a na biblioteca d'barberòta.

 

Vëdde sparì lontan sto mond bignòla:

vive come doi fra d'Sant Agustin,

con na testina aranda sël cussin.

 

Mangé d'castagne cheuite, d'toma mòla,

e ti scrive 'd sonet, mi criticheje;

fé nasse d'bei masciòt për sciapasseje. 

Anche su 'l caval 'd brôns settembre 1929

 

Leterine d'amor 

Ritin, toe leterine d'papé verd,

color dle ... mie sacòcie e dle speranse,

për mi, ch'it veuj tant bin, l'han le noanse

di fior dla matinà pena duvert.

 

J'é queich eror d'gramàtica ch'as sent,

ma «... 'nt un bietin d'amor d'na bela fija

j'eror son i sospir dla Poesìa».

L'ha dilo un roba-cheur dël bel Setsent.

 

Quand che la seira a cala  e aj ven la luna

a carësseme j'euj ch'a l'han piorà,

mi - che ij ricòrdo a ment una për una -

 

toe leterine ij ciamo a fé la vijà:

l'ànima seugna an brass al sentiment

... e le paròle a van, portà dal vent.  

Anche su 'l caval 'd brôns settembre 1929

  

Vènere d'aqua dossa 

Vènere d'aqua dossa, slë sfond d'na vèrna scura,

d'nans al senari d'glòria ëd tuti i nòstri brich,

drita sle ròche bianche - argent dla nòstra Stura -

come na stàtua greca fondùa 'nt ël brons antich.

 

Nua. Na parpajòla ch'a vòla ant l'aria pura

gira con j'ale fërme 'ntòrn ai bësson del sen;

un brass - parèj d'un'ansa d'n'ànfora antica - a ten

la soa caviera bruna rangià  'n bela pentnura.

 

La curva dei bei fianch, ch'a dàn ël ton dl'andura,

taja lë sfond con fòrsa. Sensa soris; l'é fiera:

la lus dël sol l'andòra come 'nt n'ambrass d'amor.

 

Lassje ch'a grigno i farfo là giù da 'nt la pianura.

Blëssa, sola Regina, fin tant ch'it fas onor,

chërdo 'nt la nòstra rassa, 'nt l'avnì 'd nòstra bandiera! 

Anche su Musicalbrandé giugno 1983 con  titolo Afrodite fluvialis

 

Ël "cocolino d'oro" 

Quand j'era cit, le seire ch'i piorava

përchè j'era nen mama a poponeme,

queichdun adasi adasi am carëssava,

m'fasìa quat gnògne, e antant piava a canteme:

 

Piora nen

mama a ven

pòrta 'l cocolino d'oro!

 

Mi, lì për lì, 'm chetava - (am polidavo

i lacrimon gròss gròss ch'am robatavo) -

e dnans a j'euj slargà dla fantasìa

ël cocolino d'oro a bërlusìa.

 

Fait pì grandin, ai primi disingani

ch'a vnisïo arambé mè cheur novel,

mi - con la ment -  tornava 'ndaré 'nt j'ani

e provava a canteme, lì, bel bel:

 

Piora nen

mama a ven

pòrta 'l cocolino d'oro!

 

St'arietta facilina, soridenta,

smiava m'arfeissa l'ànima contenta

e pì dna vòlta 'l fià dla poesìa

sofiava su na pena sh'a svanìa.

 

Vint ani. 'L cocolino a bërlusìa

pì davsin: drinta 'n cheur l'era stërmasse;

ma col cheur balarin l'era d'na fija...

e 'l cocolino 'n tera a s'é rompasse.

 

Piora nen

mama a ven

pòrta 'l cocolino d'oro!

 

L'hai provame a cantela, la cansson,

òh quante vòlte!... Son pì nen stait bon.

La pì bela ilusion l'é d'cò sparìa.

- Ma aj fa nen... piora nen, ànima mia. 

Anche su Colana Musical di Brandé N° 12 1943

     Copertina

     Ed eccoci agli Armanach piemontèis, annuari pubblicati a Torino sotto l’impulso di Pinin Pacòt ed in pratica come  seguito alla prima esperienza della rivista Ij brandé del 1927.

     La Compania dij Brandé, fondata  appunto nel 1927 da Pinin Pacòt, Alfredo Formica e Oreste Gallina, nasce con lo scopo di rivitalizzare la poesia piemontese, ritenuta allora, se non già del tutto spenta, proprio su quella via. (Brandé = alari: i due ferri che si mettono sotto la legna, nel camino, per tenere viva la fiamma.)

     Luigi Olivero aderirà alla Compania nel 1929, presentato a Pacòt, e agli altri poeti, da Alfredo Nicola.

     Il primo Armanach uscirà nel 1930 (Armanach piemontèis 1931) A l’ansegna d’j Brandè; il secondo dedicato all’anno 1932 manterrà l’indicazione “A l’ansegna d’j Brandè” ma sarà stampato, per mancanza di fondi della Compania, dalla Famija Turineisa che imporrà le sue condizioni relative alla grafia e all’inserimento anche dei poeti a lei legati; dall’annata del 1933 a quella del 1938 ritornano ad essere pubblicati esclusivamente  A l’ansegna d’j Brandè; dopo una pausa di due anni ritornano ancora le annate 1941 e 1942, questa volta edite da Andrea Viglongo.

 (Anche se non compare segnalato nel fascicolo,  il numero del 1931 era stato edito con il contributo essenziale della SELP di Andrea Viglongo). Olivero è presente con poesie, articoli, recensioni in tutti e dieci gli almanacchi. Qui di seguito tutte le sue poesie pubblicate su questi annuari.

 

Armanach piemontèis 1931 

Egloga mínima

    Ille ego qui quondam.

        Impreisa del '600. 

BEJ gran, dorà dal sol, come i coria         

për i senté, con tanta gòi sassina!        

An voi arvëddo ancor cola testina                

bela, i cavèj al vent... ch'aj la dasìa...  

 

Trames jë spì, con na rijada sclina        

chila as voltava (e l’euj aj bërlusìa!)           

ma 'n fil d’gramon, bëschì da soa cavija,

aj tira na trapëtta birichin-a...                           

 

 I fas un sàut; pena mia man la toca,      

im sento d' colp  avnì come 'n frisson      

su për ij ren e ai nerv un tramolon.           

 

 L’hai tnula fòrt. Ma, boca contra boca,

pòvri spì d’òr: soma cascave ‘d zora.          

Peuj… ij papàver ross a rijo 'ncora!... 

(Questa poesia appare anche nella raccolta Ij faunèt Il Delfino Roma, 1955. Profondamente modificata e non solo nella grafia.)      

 

L'erba grama           

Barba Pero, Monta sù,

cala, cala mai pì giù.

 

I cit as dëmoro a l'anval d'una gasìa

mentre 'nt ël pra i berino a broto ardì;

i cit s'amuso a fé rampié jë spì

su per le manie, e a sento ch'a gatija...

L'ha d' rësche fine fine, spì d' gramon:

lor, per ch'a rampia, aj canto la canson:

 

Barba Pero, Monta sù,

cala, cala mai pì giù.

 

Ma l'é 'l gramon na pianta maledìa

che, 'nté ch'a regna, tut a fa murì...

as taca al cheur e peui lo fa sufrì;

l'ha 'n nòm da masca: as ciama gelosìa.

 

Barba Pero, Monta sù,

cala, cala mai pì giù.

 

Luna d'agost - rufiana travestìa

ëd bianca inossensa - a gòd l'arciam di gri.

Bela sposina, darè 'n busson fiorì

manda ne sgari e casca tramortìa.

'Nt l'eira doi ombre a strenzo doi forcon...

Oh i temp lontan ch'a cantavo la canson:

 

Barba Pero, Monta sù,

cala, cala mai pì giù. 

(Pacòt aggiunge: A j'é 'd vers ch'a torno nen ant costa poesia. A l'é 'l poeta ch'a l'ha vorsù fé parèj, për rende le dissonanse dla poesia popolar, a la qual a l'é ispirasse. Feine na còlpa, s'i veule.)

 

Pitor a la cassa 

Oh, sì, penei a deurmo e per desvieje

la man venta ch'a giòstra motobin:

d' sora 'l grilèt, anvece, a peulo steje

tant i dij d' Sant Ubert che dl'Angelin.

 

Prové la poesìa dl'arciam ch'a passa,

l'aria pì frissonanta d'un basin:

sté lì quacià, 'n sl'avait, vive la cassa,

mentre d'antorn at gëmma la matin.

 

E - come giù fasìa Rè Galantòm,

ch'a savìa cassé pròpi con sust -

ciapé le quaje tëgge con ël bust.

 

Peui quand ël cit, che 'n fond j'é sempre 'nt l'om,

a scota na canson su su ch'a vòla...

ponté... 'n sla tèila, 'n seugn, na parpajòla.

 

Armanach piemontèis 1932

(Come già anticipato nell'introduzione,  queste due poesie presentano la grafia  de 'l caval 'd brôns.) 

Neuit a La Vila 

                                     CHOPIN. «Nocturne en mi bèmol». 

Canta, côn tut l’argent ëd la tôa góla                              

candìa – ch’a sa la goi ëd la mia man ;           

canta che la canssôn a vola sôla,                     

côme n’ala ‘d cardlin, lôntan lôntan.                         

 

E se la neuit a cala e s’as fa sôla                    

l’ànima ‘nt ël silensi d’ij rian,                       

canta, che la tôa vôs a la cônssôla                   

e ‘l cheur – ch’a scôta – a sangiutis pì pian.          

 

Dal cel a pendô ij rapôlin dle steile                  

madure a la vendumia ‘d nostr amôr                  

e l’ômbra, ‘ntôrn, l’è un frissônè ‘d parpèile…        

                                                                                    

L’ultima nota a s-ciod côme ‘na fiôr;             

mentre le peñe a deurmô sôt le steile                        

e ij seugn côn le sperasse a fan l’amôr!                   

Anche su Ij Faunèt 1955 con il titolo Vendumia dë stèile e su Musicalbrandé settembre 1959

 

Le tre fôntañe                                             

Cantarañe d’la neuit, vsiñe lôntañe,                        

le rañe a cantô sôta ‘l cel steilà,                           

e ij grij a vriñô a fé la bela vià                    

le note scliñe d’le canssón paisañe.                        

 

Lumin ch’as perdô për le bussônà                       

(parpeile pcite stôfie ‘d cose vañe);                           

e cel e tèra a fan j’añnamorà,                                    

mentre a ciusiôñô ‘d lôr le tre fôntañe.             

 

- Fôntañe ariônde, tue bôrdà ‘d pere,                        

ch’i v’atarde ‘nt la neuit a ciaramlè                       

côma tre paisanote cômnarere,                   

 

cheteve, che la luña av veul parlè…                        

Un bate d’ala, un pass, dôe man legere;                  

‘na steila ch’a rôbata an s’ël sentè.    

Anche su Ij faunèt 1955     

 

Armanach piemontèis 1933

 

Ël sanssué dël Pasch                       

Larga, da ‘n slë stradon, l’è la dësteisa          

dla campagna cha slòira ‘d gnun laoror                 

da setssent agn l’ha pi nen faje onor.                  

Babi e moschin respiro l’aria peisa.                           

 

Dal Brich a Borgo, an là fina ai neivor,                 

nen una baucia ‘d gran, na fèrla drita,          

ma ‘d tampe piene d’eva e ‘d lësche an fior,               

dont la sanssùa a regna an mes dla nita.           

 

D’istà në strop ëd feje a va broté                   

dontrè fij d’erba nisra dël rivass                           

e, ‘n pòch pi leugn, un cavalin pia ‘l giass.                  

 

Ma ‘l Mento – vej! – tut l’ann l’ha so da fé:             

baston e tasca, an giù fina ai polpass,             

l’è la gòi dle sanssùe di paciass!                    

  

Sol d’invern                                                               

Dick, bel can luv dal peil giaun bigerà,            

cor via lontan për la campagna speuja,               

spariss dré dle caussagne e ant ël sëmnà                

së slanssa a boconé l’ariss porcheuja:         

 

Caì!… caì!…, le lesne a schersso pa,         

sta geneuria d’invern, col l’è na pleuja!               

La campagna as dëstend coma na feuja         

e ‘l sol aj pieuv na lus còtia, andorà:                        

 

Cel d’un biadèt leger, nuvole bianche;               

erbo ch’a stendo i branch maire e patì            

a ciamé la stagion bela di nì…                   

 

E tra coi branch: tnisend le man an s’j’anche,    

coma na cassinera ant so polé,                                     

la Vila –Vilastlon – ‘s china a vardé.

 

Armanach piemontèis 1934

 

Tre cotlà d’òr a la lun-a                               

J’ai l'ivresse du rythme!

Zola

                             I 

Forme, quand ch’i ‘v dësvije ‘nt l’arciam ëd vos legere,         

forme,  quand che la musica con soa dosseur a ‘v cuna,              

mi sai në sguard da làder ch’a ‘v cheuj ant vòst mistere               

quasi coma surtiëisse, nue, da ‘n bagn ëd luna.                   

 

Forme ch’i ‘v chine a tèra coma për dì ‘d preghiere,          

forme che ‘l crij d’vitòria mande a bëschì le stèile,                 

gole rivèrse, ànche piegà dal desidere,                               

mi sai në sguard ch’av fissa da sota le parpèile.                       

 

Cope dël sen ch’i spërme ij gius dle neuit serene,               

e voi, pcite cavie, vive ‘d mila frisson,                                 

coma soav l’è l’onda ch’a ‘v cor drinta le vene…               

 

Carn, ch’it soleve tuta coma n’elevassion,                        

reusa sempre-fiorija duverta a tante pene,                   

pudejte beive l’ànima ‘nt ël meuire dl’ùltim son!            

                          II 

L’hai provà le dësbauce dël piasì                                

sla toa gola, parèi d’un liri, bianca                                   

quand ch’i të spòrze tuta arvèrsa a mi                    

e ‘l rantel ëd la mòrt smìa ch’a të s’cianca.                   

 

Quand che pì gnun ricòrd a peul fiorì,                    

e la carn l’è na reusa ch’a së s’cianca,                      

un deliri d’amor mai pì finì                                              

a ‘t brusa ‘l cheur e la rason a ‘t manca…                      

 

L’hai vedute rivèrsa ‘nt l’agonìa:                               

i pecà dl’ala neira ‘ntorn a noi,                              

dzora i tò làver n’orassion finìa.                            

 

E a l’è smiame (ant la vià dle stèile: soi!)                                                

ògni lacrima toa n’eucarestìa                                            

posand la testa, pian, su i tò ginoi,                                                

                          III 

L’hai rancala ai cavèj, la nostalgia,                              

l’hai rabastala fòra dle frontiere.                              

l’hai subiate ant j’orije un miserere:                              

la cansson dël disperse e dl’ironia.                              

 

Dzora i vent dzora i vent dle primavere,                   

l’hai archincame j’eui ëd maravìa                                 

dësfiland ant l’azur na litania                                         

për cola mòrta sot na tomba ‘d pere.                                 

 

E la miseria con la boca ‘d tòsse                            

su la mia boca a l’ha compì soe nòsse                            

contra un cel ëd maleur, neir, senssa fond…                         

 

Lacrime amère për le pene gròsse.                                  

Ma i mè vint ani l’hai slanssaje al mond                           

con ël cheur ant ël pugn, turgg e profond.  

Anche su Piemontèis ancheuj N° 9 e 11 1997

 

Armanach piemontèis 1935

 

Danse neuvsent (Charleston ~  Ranchera ~ Rumba) 

Ad Angelo Nizza                                                                     

Charleston                                                         

Se la facia a ‘l l’ha neira e i dent aj luso                           

coma ‘l pom bianch dla cana ‘d gigolo,                         

chila l’ha un cheur ch’a bat e a preuva ‘d cò                       

i desidere che ‘nt le vene an bruso.                                   

 

El destin ëd noialtri a l’è ‘d cò ‘l so,                            

anche s’a bala për che noi s’amuso:                               

se la facia a l’ha neira e i dent aj luso                    

cantand inglèis: - I love you, hello!                                    

 

Guarda – I sò fianch a sleujo ‘nt l’abandon                    

e, mentre ‘l saxofòn meuir ëd piasì,                            

con un arsaut ëd ren chila a së smon.                               

 

Scarpentà – ullalà – tuta për mi,                                     

serp che të stòrze drinta ‘n reu ‘d passion…                    

…Lanse, tam tam, a ‘n feu ‘d cirivarì.                        

 

Ranchera                                                                 

Oh i bei tramont dë viola ‘n sla pianura!                       

Vapor ch’a monto e s’perdo ‘nt ël lontan:                     

nuanse còtie d’ilusion ch’a van,                               

ricòrd ch’a torno… ‘nt l’aria ch’a së scura.                       

 

Torno a le bele fiëtte i so galan                                

- cheur al vent, a caval për la pianura -                      

mentre a la festa a ‘nvita la natura                                   

con le gale dle fior e l’òr di gran.                             

 

Chitara e fisarmonica, là ‘nt l’eira,                                    

a taco na canson corma d’amor                                  

ch’a fassa ‘nt na carëssa ‘l tò dolor.                               

 

Viandant, s’it sente a sciopaté un basin                  

faje nen cas: a l’è ‘n sospir pì sclin…                         

na promëssa ch’a cheuj l’ombra dla seira.                   

Anche su Ël Tòr N° 27 1946 con il titolo Argentina 

 

Rumba                                                                 

Nivole ‘d fum ant una lus barossa                                 

së spantio vers la scala dla sopanta,                                

ma ‘nt un canton na musichëtta a svanta,                       

tra ‘l bate di bicer, la nota dossa.                             .

 

La morfela dj’euj gris j’òmini a ‘ncanta                         

con l’arciam parfumà dla boca rossa,                           

a piega l’anca – antant che ‘l vin a mossa                          

al son dle tarachëtte – e ‘l cheur aj canta…                    

 

Frisson ‘d chitare për la neuit ancreusa.                     

L’aria l’è tëbbia e ‘l vent, caland a val,                     

anvlupa ‘nt so mantel pì d’una reusa…                        

 

Rumba, ti ‘t ses la dansa ‘d tut ël mal                           

ch’am dà la fantasìa con j’ale reusa                                     

quand ch’aj dësbrila ‘l mòrs al so caval!                                   

Anche su Ël Tòr Nà 27 1946 con il titolo Cuba 

 

Algerina 

A Italo Lorio 

Malinconìa, fior neira

che të sciòde pian pian:

dòp che i seugn ëd la seira

l'han compì 'l Ramadan;

 

mentre l'onda a ciusona

gargojand via lontan

e ant ël cheur am frissona

la carëssa 'd na man.

 

Sfeujà tute le pene

sla rosà 'd tuti i pior,

për mia gòi an cadene

ti 't ses l'ùltima fior.

 

Malinconìa, fior neira

che të sciòde pian pian:

dòp che i seugn ëd la seira

l'han compì 'l Ramadan. 

                  * 

Ant ël feu dl'orisont

ël desert a sprofonda:

l'é un cussin 'd seda bionda

për le urì del tramont.

 

L'ha pregà 'l muezzin.

Prime stèile serene.

La mia gòi an cadene

a së stòrz al destin.

 

Tra le neire bagasse,

là 'nt i vìcoi pì fros,

i ricòrd sensa vos

l'han piorà, rabastasse.

 

Pupe caude 'd fumele

mojà 'd pest e d'absent

j'ero 'l vej sentiment.

Ma j'é 'd fiame pì bele.

 

A j'é 'd gòi africane

ch'a sbujento le miole...

Le mia gòi son nen cole:

veuj 'd conquiste pì umane.

 

Mi sai n'harem ëd reuse

vische coma 'd rubin

ch'a me spërmo 'l sò vin

ant le vene pì creuse.

 

J'é n'autar ant mè cheur

d'marm bujent coma 'd lava...

Vital, ambòss-te, mia s-ciava,

sël cussin del boneur... 

                  * 

... Malinconìa, fior neira

sfërvajà su 'n tòch 'd pan,

su i cavèj ëd la seira

ch'a më strenzo, pian, pian.

 

Doe mistà pagane 

A Felice Vellan 

La madonina 'd mesaneuit 

Singhërietta dla neuit che 't passe a cheuje

i seugn, an tò mantel còti e vlutà,

pasia, s'it peule, tute le mie veuje

ch'a s'aosso ardïe vers ël cel stèilà.

 

Ombra, che 't cale pian 'dzora le feuje

basand l'ùltima reusa ch'as na va,

ranch-je ant ël vòle e pòs-je tra le feuje:

cinciribiscoline annamorà.

 

Le stra dla neuit son corme 'd poesìa:

a l'ha un segret d'amor ògni canton,

ògni fnestrina l'ha 'l sospir d'na fija.

 

Ma se ant l'ombra a s'andeurmo, le passion,

sota j'ale argentà dla fantasìa,

sfurniolo peui al sol ant na canson!

 

Ël demòne 'd mesdì 

Su da le reis angavignà 'nt la tèra,

su da le vene 'l desidere arbeuj

e la mia man at tasta prima e at cheuj

parèj dël pom madur ch'a casca 'n tèra.

 

Boca su boca, sensa vëd-se ant j'euj

(ant i cavèj n'odor d'erbassa amèra),

randa a lë Stlon, ch'a ten la cauna a meuj,

i nòstri nerv son grop ëd serp an guèra.

 

Bela e servaja, ant ël calor d'mesdì,

tuta toa carn a l'é 'n foré dë spì:

zanzive rosse al sangh ëd la rijada...

 

I bei rimòrs a passo andrinta 'd mi

coma 'n vòle 'd colomb sota n'arcada.

E un gal a canta për la gran solada. 

Anche su Ij faunèt 1955

 

Armanach piemontèis 1936

 

Paesagi sota la fiòca (Tristizia ~ Confiteor) 

A Pinin Pacòt 

Tristizia                                                                

I pin an miniatura                                             

sislà ‘nt un cel ëd giassa                                    

scajo ‘d neir la bordura                                 

da Sant’Ana a la piassa.                               

 

Parpajòle ferije                                     

- file drite, antërsìe -                                         

ale càndie, fior càndie,                                     

fiòco le litanie.                                            

 

E ‘l silensi bianch-reusa                            

(la grand’ala dësteisa!)                              

cova l’ànima ofeisa                                              

për ch’a s’ciòda la reusa.                                    

 

Ma i nassrà na baldanza                                          

ògni rupia ‘ndurmìa                                         

ch’a massrà la speransa                                

euj-ëd-nita da strìa.                                           

 

Se ‘l cussin a l’è candi,                            

s’a dindano le pene,                                           

ël savuj ëd le vene                                            

scor adase, a pié l’andi.                                   

 

…Mi veuj fé na corona                                       

con le giòie pì fine                                       

për cissela dë spine                                          

l’ora freida ch’a sona. 

 Anche su Ij faunèt 1955

 

Confiteor 

Nen pioré, veuj, nen meuire.

Gnune nòte doleuire

veuj ch'arsono 'nt le vene

che ti, amor, t'ëm fass piene.

 

Veuj tenté n'armonìa

faita 'd nòte lontane

con j'andure paisane

vërde-giaje 'd malìa.

 

Veuj pasié la tristëssa

con ël mòrs e la brila,

con na gòi pì sutila

d'una bianca carëssa.

 

E se 'l cheur a rantela

sota l'ansa 'd'na sfita

veuj ch'a brusa la vita

ant ël reu dl'ora bela.

 

Veuj che un crìj ëd vitòria

rompa l'aria dla seira:

foatand l'ala neira

con la fiama dla glòria.

 

E l'amor veuj ch'a canta!

E la gòi veuj ch'a crìja!

Veuj che l'ànima a sia

una spà 'nt l'aqua santa! 

Anche su Ij faunèt 1955

  

Mè rosare neir 

Oh mama. lassa ch'i vada

a dësvijé l'aventura

mentre che l'aria a l'é pura

'd zora la bianca cascada.

 

Caval  a j'onde armoniose,

contra la barca dle pene,

a scherseran le sirene

cantand soe veuje da spose.

 

Fior d' velenose fragranse

navigheran su la sponda,

s'anlieran 'd zora l'onda

feuje crosià coma 'd lanse.

 

Batend i rem a fior d'eva,

con fòrsa neuva e goliarda,

la volontà pì sbëfiarda

su 'l mè destin farà leva:

 

vëdrai le cese 'd verdura

chinà s'j'autar dle rochere

e i monument ëd le pere

scurpì 'nt ël sen dla natura;

 

scoterai l'eco dla guèra

sle canson triste e lontane:

rosare dle carovane

për i desert ëd la tèra.

 

Tocrai la tèra ch'a fuma

coma na  piaga duverta,

angringià 'd serp ma deserta

da rabia umana ch'a scuma:

 

sarai amis ëd le piante

ch'am daran j'ombre sorele:

coma le nòstre, pì bele,

ch'a j'é 'nt j'amson frissonante.

 

Giunzend le man a scudela

beivrai ël sol ch'a t'ancioca

- pugnalerà la mia boca

la sèi ch'a rusia e dësbela.

 

E vëdrai l'òm ch'a në schiva,

la pel color ëd la seira:

fognandje l'ànima neira

vëdrai na lus forse viva!

 

Mè sangh, pì tërbol dla nita,

ciamrà d' cò chiel la bataja

- la prima - aussand la  zagaja

a le sorgiss ëd la vita.

 

Sarai ël re dle crosiere:

l'arch e la flecia a scarsela,

'd zora 'n hamel sensa sela

via! Sle pianà dël mistere.

 

Cassrai la belva ch'a crija,

con ël cotel mojà 'd tòsse,

festegerai le mia nòsse

scarsand l'antica ferija:

 

l'avrai ëd fomne 'nt la gabia

con le colane 'd cuchije

con le caviere ancutìe

për rabasteje 'nt la sabia.

 

Adorerai na figura

sislà con l'ìntima pena

dël pòvr'artié ch'a s'antrema

a rusié 'l cheur dla natura.

 

E le vos raucie d'i pare

m'aramberan l'esistensa,

longh a j'andor dla cossiensa

'd zora n'acòrde 'd chitare.

 

Neuit. Proverai na cantada

sle vos ch'a gelo le spine

a 'nluminé mie ruvine

con un'inmensa rijada.

 

Guardand l'arionda dësteisa,

tra le ragnà 'd mila stèile,

sarand pian pian le parpèile

rivëdrai l'ànima ofeisa:

 

- Oh Civiltà! Veja Euròpa,

coma na jena i të spusse!...

M'andurmirai sensa cusse

a còl d'un seugn ch'a galòpa.

 

Ël feu viscà con la pera

savrà scassé i disingani

ch'a l'han guastaje i vint ani

a costa pòvra ligera... 

                  * 

Oh, lassa che vada, mama!

L'hai föatà la paura

- quand che la tòrcia l'é pura

ël vent jë slarga la fiama! 

Anche su Ij faunèt 1955 e Romanzìe 1983

 

Armanach piemontèis 1937

 

Ël boch   (Cantada dël bòch) 

L'hai ël cheur dossignù coma 'n bëscheuit

e veuj ë-smonlo a la toa fam bërgera,

ò bionda paciaflüa cassinera

dìj'euj gris ch'as meujo ant la rosà dla neuit.

 

Fòra, al seren, ant l'eira corma 'd feuje

giaune e 'd cavèj ëd melia dësfojà,

veuj dësblete j'ariss e la consà

e su toa gola pasturé mie veuje.

 

Ant ël còro di grìi e al pior dël cioch

veuj che 't fasse arsinon con ël mè cheur,

ò bela fiassa tëggia 'd mè boneur!

Peui veuj piete a cornà parèj d'un boch.

 

Veuj che tombo e 's raviòto sota 'l cel

ch'a fà da bardachin a nòstre nòsse

rudie, paisan-e: tra doe angurie gròsse

përgne 'd ciairdlun-a coma 'l nòstr servel.

 

Veuj che 'l bium ë-sbogià da 'n sl'aliamé

e m'intra an mes ai sign e drinta j'euj

për podèi s-ciaire, sensa gnun ambreuj,

le stèile che l'hai nen savù conté.

 

Veuj specé mie fatësse sta toa pel

dl'istess color dla lun-a: un pòch fanà

e da 'd cite lentije pontinà:

toa pel ch'a taca e a lus coma l'amel.

 

E la mia barba con la barba bionda

dla melia, tuta arissa e a fìi sutìi,

veuj ch'as mës-cia e a furmiola a fé 'l gatij

longh i tò fianch ëd cicia reusa arionda.

 

Veuj fete rije 'd na rijada pien-a

che dal gariòt at canta fin-a ai ren

e për le ciape at filtra ant ël teren

ch'a deurm, sugnand l'amson, a la seren-a.

 

Mi l'hai mai vist na neuit di'istà parija!

Adess ël cioch e i grìi chito 'l bacan

e 'nt lë stabe le bestie a rumio pian.

Vast ël silensi sla natura a vija.

 

Or j'é pi gnun-e vos ch'a ciamo ò a pioro.

L'aria as fronsiss bagnà d'anvije dosse

ant ël tranfié dle nòstre boche rosse

mordùe a sangh dai nòstri dent ch'a foro.

 

E 'l sangh di nòstri làver a l'é un feu

ch'a sfiama su - da le radis lontan-e

d'j'erbo, dla tèra - e a va 'nt le ven-e uman-e

dla nòstra carn ch'as tòrz coma 'nt un reu.

 

Tërpignand con j'arsaut dru dël cravon

veuj sambleme a tò còrp, mòl ëd sudor,

e spërmte, ant na s-cissà viva 'd dolor,

tut ël velen dla mia generassion. 

                        ~ 

Bela fiasson-a tëggia e sarvajùa,

pìjte mia gòi d'amor për tò linseul,

la mia front për cussin- Ma fame un fieul

ch'a sapia 'd tèra. 'd rame. 'd vita crùa,

 

dla sàiva ch'a të scor drinta le ven-e,

dla fòrsa aserba di tò mùscoi fòrt:

testa viròira sensa pensé stòrt,

stòme corsàr ch'a ruta su le pen-e.

 

Bela paisan-a con i sen puntù,

fame brusé d'amor sla tèra caida

che tut ël dì l'é tnusse 'l sol an fauda!

Sgrafign-me, su le feuje, patanù.

 

Ma dame 'l fieul, dame la creatura

ampastà con mè sangh da le toe man

e peui arcàuss-me con i pé lontan

e peui lassme - sfinì! - sl'erba ch'a mura... 

                           ~

Son mach un malparlant ai tò eui gris,

ò rubia paisanòta da marié.

Ma am ven na veuja 'd rije da dërné

se 't ven-e 'd brasa al feu d'un mè soris... 

Anche su Ij faunèt 1955 e Romanzìe 1983 con il titolo Cantada dël boch  

Questa poesia è accompagnata, in riquadro affiancato, da queste precisazioni: 

A DEVO NEN LESE COSTA LIRICA:

i proprietari 'd ven-e varicose dla tradission;i timoros, i brodos, i pedoss dla generassion veja e 'd cola giovo

ch'a frusto le 5 vocai ëd l'alfabet për ësclamé dë scàndol a la vista 'd tuta novità d'ispirassion poètica, artìstica, inteletual.

MA A DEVO LESE COSTA LIRICA:

i giovnòt san e sportiv

ch'a seugno d'enté 'd gich sempre pi fòrt l'autin uman dla nòstra rassa;

A DEVO LESE COSTA LIRICA:

le mie sorele 'd perfession, le mia compagne d'istint, le mie ideje medésime faite 'd lus e 'd carn viva, frissonanta d'avnì:

le fije moderne.

OLIVERO

 

Armanach piemontèis 1938

 

Sahara 

Fantasìa oriental reusa e scarlata

cavalca ant una lus ëd luminaria:

nìvole ansangonà së s-cianco ant l'aria

rotoland an sla sàbia d'òr ch'aj quata.

 

Mùsiche ràuce dël silensi creus

(zonzoné 'd mosche tra i fii ëd chitare),

dindané 'd teste, marcé 'd dromedare,

euj cuncc ëd seugn e 'd nostalgìa dle preus.

 

Va chi te va - la nivolëtta 'd pòver

sbogià da j'onge dla mia bestia lenta,

a la lus dël tramont, l'é fià 'd sarmenta

d'un feu paisan, la nivolëtta 'd pòver.

 

Va chi te va - l'hai na sorgiss an cheur

ch'anlaga d'eva frësca e cantarin-a

j'anreu d'un giardinèt an sla colin-a

con na taragna 'd vis për me boneur.

 

Va chi te va - na pieuva fin-a fin-a

më stissa su la front e 'd zora j'euj

e a cola an sla mia boca ch'a la cheuj

coma 'l licor dël pior d'una mamin-a.

 

Va chi te va - su j'ass d'na balconà

campà trames le lësche 'd na pëschera

am ven ancontra 'l cant d'una bergera

ch'a dis dël lait monzù për soa gioncà.

 

Va chi te va - tra arzigolëtte e fròle

mëssonà 'nt l'erba tënra e longh ai rì,

fruta dël sen, lavrucio 'd razaròle.

basin pomin-d'amor ant l'ambrunì.

 

Va chi te va: l'hai ant ël cheur n'angossa,

coma na fran-a 'd pere andrinta mi,

su la mia testa a spontrà mai pi 'l dì,

mai pi me sangh a sarà un vin ch'a mossa...

 

Vad su toa gheuba, ò dromedare lent,

su la cadensa dle toe gambe plose,

sugnand i làver frèsch ëd sent morose

ch'a gieugo ant l'erba con j'ariss al vent...

 

Vad ant la neuit, come un Re Mage bianch

con òr incens e mira ant le garbagne

e tanta fruta... tanta...

                                  O cheur ch'it sagne

coma, për taj crudel, a sagna un branch! 

                  * 

O cheur ch'it sagne coma un branch novel

daje un pò 'd sàiva a la mia sèi paisan-a,

daje un pò d'ombra a la mia seugn uman-a,

o cheur ch'it sagne, strompà, sota 'l cel.

 

Re Mage bianch dla civiltà pagan-a,

vad a smon-e i me don a l'Aventura

sota le stèile spàlie dla Scritura

come, al Gesù, i tre Re dla neuit cristian-a.

 

E la mia seugn l'é vasta come 'l mond

e la mia sèi come l'infern bujenta:

'd zora la bestia da l'andura lenta

për le sàbie sens'alba e sensa fond. 

Anche su Ij Brandé Armanach 1989

 

Armanach piemontèis 1941

 

Testa d'òm 

Testa 'd conquistador modern. Colà

ant ël griseul dla vita da le man

di nòstri pare pi fier e lontan

con ël brons dle viròrie: 'l brons roman.

 

Mùscoj goregn ch'a spompo 'd volontà

ant un còl ch'a ten sù 'n manton rotond

- come un pugn ch'a së slansa vers ël mond -

sót la lus ëd doi eui neir e profond.

 

E la boca a l'ha un largh soris ëd glòria

- un soris un po' doss e un po' sbëfiard -

ch'a fa sgiajì 'd paura i cheur bastard

ma ch'anfiama i cheur fòrt a la vitòria.

 

Doe massëlle ch'a rompo a tòch l'avnì.

El nas a l'é n'abù tèis a la tèra

ch'a onora e ch'a difend an pas e an guèra.

Na front ch'a stërma un seugn inmens e ardì.

 

Testa 'd conquistador di nòstri dì. 

Anche su Torino napoleonica della Famija Turinèisa 1965. Qui però con il titolo cambiato in Testa 'd Napoleon e con alcune variazioni. La prima versione era, evidentemente, dedicata a Mussolini.

 

Doi Medajon (Testa 's caval ~ Testa 'd camós) 

Les bêtes ne sont pas si bêtes que l'on pense!

                                      Molière: Amphitryon 

Testa 's caval 

La soa còma baróssa cincinà

ai casca 'd zora 'l còl turgg ch'a së stòrs,

con i mùscoj ch'as gonfio për lë sfòrs,

ant lë strincón dël ribelesse al mòrs.

         E le narìz së slargo e a trànfio al vent.

Na scuma reusa ai cóla an mes ai dent

e j'eui a l'han dë slussi d'òr bujent

parèj dla lòzna ant un cel nleu d'istà.

 

J'orije as drisso tramoland nervose

mentre as fronzìss la stèila bianca an front:

com'a verèissa monté 'nt ël tramont

fin-a a le prime stèilin-e tëmrose

         (sorele smòrte!) e a dije dë scóndión

la fòrsa dël sò biond caval servaj

che a la cavëssa dl'òm e dël travaj

dësfren-a un sò bel gest ëd ribelion. 

Anche su Alba di Risorgimento della Famija Turinèisa, 1966

  

Testa 'd camós 

Su la sima pi àuta e pi azardà

dla montagna 'l me bel camos a vija

sota la fiòca pàsia e benedìa

ant ël silensi córm ëd maravija.

         Un ram ëd ghì tut picotà 'd perlin-e

ai pend an mes ai còrn; le ròche alpin-e

arbato già di sàut d'j'ongëtte s-clin-e

dla soa svicia fumela an-namorà.

 

E chiel a slonga 'l còl amt ël cel niss,

a sófia dë spërvëzzo su la ròca

e 'l sò fià càud, fumand contra la fiòca,

fa un përtus reusa 'd fiòca ch'a sluìss.

         Ël përtusin d'na nivolëtta 'd fià:

come còl che, 'n sla front, ai treuva fàit

ël cassador che - leugn - j'era a l'avait

e a l'ha massalo con na s-ciopatà.

 

Èliche e Piume (Vòl su L'Acròpoli ~  Un nì) 

...puisque la lune c'est le soleil des ruines.

                                              Jean Cocteau 

Vòl su L'Acròpoli 

Come an s'j'ale slargà 'd n'àquila antica

calà dai cej dël paradis pagan

l'hai volà sla sità sël seugn lontan

ant una neuit maravijosa e rica.

 

Neuit d'Atene, ò me trist deliri uman!

La lun-a a l'era 'l sol dle toe ruvin-e

e mi, caland su l'orlo 'd toe colin-e,

të smonija me cheur con l doe man.

 

E me cheur l'era un vót viscà dal vent.

E la neuit as pontava, un-a për un-a,

ant la caviera le stèile d'argent.

 

La bela neuit, velà 'd tristëssa brun-a,

ch'a circondava con i brass lusent

l'Acròpoli - un cadàver bianch ëd lun-a. 

Anche su Piemontèis ancheuj 1993~1995 nel corpo dell'Aeropoema.

 

Un nì 

L'hai vist d'eve corïe e 'd bosch an fior,

bel vafabond con në s-cianchèt ëd menta

trames ai làver, për la strà lusenta

sle pianà dle ligere e di tocor.

 

L'é giunsusse a le fèje di pastor.

L'ha durmì 'nt i ciabòt tra la tormenta

e a s'é nutrisse con un po' 'd polenta

bionda, condìa su i làver ross dl'amor.

 

J'amor dël vagabond a j'ero san

(còtia l'andura su doi fianch paisan

le tërse di cavèj color dël pan).

 

Sò cel, soa gòi, cangiavo tuti i dì.

Ma a l'é fërmasse - strach - ant l'ambrunì

e a l'ha piorà sle busche d'òr d'un nì. 

Anche su Ij faunèt 1955 e Romanzìe 1983

  

Armanach piemontèis 1942

 

Mistà roman-e 

Piassa dë Spagna 

Piassa dë Spagna

rossa e giàuna al tramont

con le sinch palme vërde

am fond.

Piassa dë Spagna

seren-a come na cun-a

sóta i ventàj duvert

dle sinch fije dël desert

argentà da la lun-a.

Piassa dë Spagna

ant l'alba roman-a con an mes la fontan-a

dal Bernini scurpija:

la fontan-a

ch'a smija

la greuja creusa d'una granda cuchija

cogià

che as colora e at colora

di rifless ëd madreperla irisà

sóta la reusa dël sol

pen-a nà.

Piassa dë Spagna

a mesdì.

Salon inmens d'un cardinal

con le paramanture dë vlu ross oriental.

Salon

splendrient

duvert a la fòrsa corsara di vent

ch'a intro dal veuid d'un portal

inmaginà

spalancà

sla seuja dla scalinada

dla Trinità de' Mònti:

la scalinada

- bianca larga infinija -

batija

për un'Invincibil Armada

ëd Cavalier Crosià

- con piume bleuve an testa e 'd piche 'd fer armà -

pronta a dé la scalada

al sol trionfal;

pronta - al prim signal

musical

ëd bataja -

a criveleje la testa, frangià d'un reu 'd barba giaja,

al gran Sultan

Maometan.

La testa dël Turch maestos.

La testa dël Vej silensios

che - fassà

d'un turbant ë-scarlat ëd rubin tempestà -

a sta

con la soa facia borenfia, anvisca 'd rabia gueriera,

fërma:

contra lë sfond cilest ëd l'inmensa bandiera

d'un cel ëd seda slargà

su la bianca cristian-a sità.

Piassa dë Spagna,

me cheur

a bat ëd bonheur

sóta a toe palm a ventàj:

sinch, come i dij d'una man,

sinch dij vegetaj

ch'a san

carëssé pian

me cheur uman.

Me cheur che fin-a a ier a meuria

ëd nostalgìa

për un paìs lontan

godù sufèrt adorà

parèj dël còrp maravijos d'una fija

- vist,

ant una neuit ëd guèra,

abandonà su la tèra -

con le man e la testa strompà.

Piassa dë Spagna d'istà.

Tuta sbrincià

ëd sangh doss come 'l sangh dla ferija

d'un pom granà

s-ciapà

con la scòrza giàuna ch'as tòrz e ch'a brusa

sóta la grinfia 'd brasa del Sol Lion ch'a la strusa.

Piassa dë Spagna d'istà.

Soris d'una boca 'd fumela andalusa

basà! 

Anche in Roma andalusa 1947

 

Fontan-e 'd Villa Bòrghese 

O' faunèt ch'i vë spòrse an sle fontan-e

a sbrincé le nereidi patanue:

le nereidi dle coe 'd pès torzùe

e con i sen ch'a spompo 'd veuje uman-e.

 

O' bei sarvan che, ant s'j'erbe molanciùe,

v'argrigne për vaité i sàut ëd le ran-e:

e son-e, ant vòstra fluta, arie pagan-e

gonfiand ëd gòi le pansse bëdrassùe.

 

O' triton vèrd che 'mbranche con le man

i fianch ëd le siren-e eui-ëd-giusmin

për anfileje al còl perle 'd basin.

 

O' maravìa 'd cóst mè seugn pagan:

podèj cangeme ant un bel cit latin

e cavalché ìn sla gheuba d'un delfin! 

Anche in Ij faunèt 1955 e Roma andalusa 1947

 

Seira al Pincio 

Paradis ancantà 'd òmini 'd pera

ch'a vijo, anlineà, sla seugno d'ij pin

e a scoto ant l'ombra sfurniolé i basin

ant i tramont fronzì d'aria legera.

 

Drinta un cel ëd diamant, granda e severa,

Roma a së specia come ant sò destin.

Ma ven-o a ti, da tuti i tò scalin,

Pincio, j'amor dla gioventù sincera.

 

La sità 'd perla a nija 'nt l'ora sombra:

le soe cùpole a smìo gole 'd pèsscan

ch'a bochijo, 'nt la neuit bleuva, lontan.

 

Ma ti, Pincio, vlutà 'd carësse d'ombra,

ti 't dëstache le stèile con ëd man

bagnà 'd seren-a, 'd lun-a, 'd pior uman. 

Anche in Roma andalusa 1947

 

La fontan-a 'd Villa Medici 

Fontana 'd Villa Medici che al cel

të s-ciode un liri d'aqua trasparenta:

ël liri dël tò spricc ch'a së scarpenta

e as tòrz, ambrass al vent, come në stel.

 

Fontan-a 'd forma arionda che, inossenta,

të sgiajisse al gatij 'd n'ala d'osel

e 't rije 'd gòi al cit basin d'amel

ch'a t'argala n'avija splendrienta.

 

Ti 't ses, al sol, na sieta sislà d'òr,

da mira al gran palass: dnanss ai decòr

dle colòne ch'a reso 'l sò portal.

 

E 't guarde da lontan grimpé 'l caval

ch'a guida la quadriga dla Vitòria

su l'Autar ëd la Patria, bianch ëd glòria. 

Anche in Roma andalusa 1947

 

Giornà d'otonn roman 

Bionda giornà d'otonn, tëbia e gentila,

che 't dëstache dai fianch feuja për feuja

parèj 'd na bela fiëtta ch'as dëspeuja

dnanss a la fnestra 'nt una neuit tranquila.

 

Giornà che 't seugne con j'eui fiss ëd neuja

ma ch'a të sponta an sen n'anvìa sutila

quand che, al tramont, j'é na stèila ch'a fila

travèrs al cel - e 'l tò cheur as dësfeuja.

 

Da Villa Sciarra ai pé 'd Villa Madama

ël sol a l'ha basà, pian, ògni rama

prima 'd cogiela an brass a la natura.

 

E tuta Roma a l'é parèj 'd na mama

ch'a l'ha dàit a la lus na creatura

e ades a deurm sudà: rijenta e pura. 

Anche in Roma andalusa 1947

Testata

  

     Ed eccoci a ‘l caval ‘d brôns, giornale settimanale torinese (la periodicità diventa in alcuni periodi  quindicinale,  in altri mensile) della Famija Turineisa che nasce nel 1923 e viene pubblicato fino al 1933 quando, per le leggi del regime fascista dell’epoca, la Famija viene soppressa. La pubblicazione riprende al rinascere della Famija  nel 1946. Olivero vi collabora fin dal 1931; nel numero del 27 giugno 1946 il segretario della Famija, Arturo Gianetto, si rivolge ad Olivero con queste parole:

It ringrassio côn tut ìl cheur dël to pensé gentil për la Famija Turinèisa, e për ‘l caval ‘d brôns. Amiròma la tôa imparzialità e diritura magnifica e pi che aut l’opera tôa ‘d piemontèis purissim che a ten auta la nostra bandiera a Rôma.

L’apostôlato che it l’as così côragiôsament afrôntà për teni viv ‘l sentiment nôstran fra tuti i nostri cômpatriota residenta a Roma a l’è encômiabil.

     Olivero collabora a ‘l caval ‘d brôns con innumerevoli poesie ed articoli fino al maggio del 1968. Sul successivo numero di giugno compare una favorevolissima recensione, a firma Adriano Musso, del lavoro di Olivero-Viglongo su Padre Ignazio Isler. Nel febbraio e nel luglio 1969 compaiono poi due brevi articoli sullo stesso tema che mettono in dubbio affermazioni di Olivero. In particolare il Noterelle a firma Camillo Brero e Renzo Gandolfo indispettisce Olivero che risponderà punto su punto alle critiche sul primo numero della rivista da lui fondata e diretta La fiera dialettale del 1970, organo dell’Associazione Nazionale Poeti e Scrittori Dialettali di cui Olivero è tra i fondatori e all’epoca Vicepresidente.

     Olivero riprende la collaborazione nel 1983 dopo l’intervista pubblicata su due numeri (maggio e dicembre) che concede nella sua casa romana ad Albina Malerba. Tra il 1984 ed il 1985 Olivero invia poesie e traduzioni. Poi qualche cosa si rompe nuovamente. Nel numero di luglio del 1985 viene pubblicata una poesia a lui dedicata dall’amico Umberto Luigi Ronco Van Gògh Van Gògh. Sul numero di novembre integralmente la commemorazione di Pinin Pacòt tenuta a Palazzo Lascaris di Torino da Renzo Gandolfo. L’anno successivo ‘l caval ‘d brôns cambia formato (più piccolo), veste grafica ed impostazione editoriale. Nel numero di settembre del 1992 troviamo ristampata la poesia Prim frisson. In quello di settembre-ottobre del 1996 il necrologio accompagnato da Mè faunèt. Con il dicembre del 1997 ‘l caval ‘d brôns chiuderà definitivamente i battenti.

     Qui di seguito le poesie di Olivero pubblicate prima della sospensione delle pubblicazioni del 1933.

 

Ël rigodòn  (novembre 1931)                                                       

Le poèmes, amis, son des bals costumés.

E. Lochas 

          Allegretto                  

Son-a ancòra col’ariëtta                                                

così ciàira an sla spinëtta!                                                   

 

Damisela con fichu                                                           

e ‘l nasin ch’a vòlta an su                                               

 

veul dé un andi al rigodòn                                                                                 

con ël fieul dël vej baron.                                                      

 

Musichëtta tapagera                                                             

fa casché la tabachera                                                           

 

dël baron ch’a strenz la man                                                      

dla marchèisa d’Alpignan.                                                       .

 

(Cola man già un pòch rupìja                                                       

quante idèje ch’a dësvìja                                                     

 

ant la men ëd sor baron                                                       

lì, piombà, sul cadregon!).                                                        . 

Andante appassionato                                                       

Ecco, arlenta an sla spinëtta                                               

la cadansa ‘d col’ariëtta.                                               

 

Ma una nòta còtia e bela                                                 

veul nen tase, fa la rela,                                                 

 

e ai doi giovo ant ël salon                                                    

guasta ‘l temp dël rigodòn.                                                   

 

Con në sgari la damin-a                                                   

s’è antrapasse ant la vestin-a,                                                   

 

baronèt, për tnila an pé,                                                   

sbaglia un quart e ij so pensé…                                      

 

(Fa un cit reul, la sìpria bianca,                                            

sla facin-a, andava a manca!).                                         

 

A marchèisa e a sor baron                                                       

- man ant man – passa un frisson…                                         

Allegro mosso                                                            

Damisela e baronin                                                              

marco an musica l’inchin:                                                   

 

che d’ociade birichin-e                                                 

fan fiorì le nòte sclin-e!                                                     

 

Che ‘d ricòrd, che ‘d sospiron                                             

va dësviand col rigodàn!                                                   

 

Quand ël giovo, ant un passage,                                              

cambia temp, a sfiora ‘l plage                                     

 

con soa man carià d’anei,                                                      

dla damin-a dij trè néi.                                                  

 

S’vëdo antlora doi pomin                                                      

coloresse dël rubin                                                            

 

e doi euj – doe pèrle dròle -                                                      

nijo ant doi laghèt dë viòle…                                                            

Adagio                                                                       

Tas la nòta birichin-a                                                           

dla facessia moscardin-a;                                                     

 

e a coregg, la damisel-a                                                      

con n’inchin soa marminela…                                           … 

Lentissimo                                                                           

Veste ‘d seda a largh volan                                                        

ch’a s’inchin-o a ch’as na van.                                       

 

Sul taulin, ant l’ombra ancreusa,                                        

j’è doe lacrime e na reusa.

                                                        

Seurto ij sèrv a pas doublé                                                     

àut portand ij candelié. 

Anche su Musicalbrandé marzo 1960 e 'l caval 'd brôns marzo 1963

 

A Gesù Bambin (dicembre 1931)                                      

Bel Bambin sant, che giù dal cel stèilà,                           

coma për tòch ëd magica bacchëtta,                             

‘t na ven-e, an toa vestin-a ambrilantà,                           

tant al palas dël rich che a la sofiëtta;                   

 

guarda coma son sol ant la stansiëtta                              

con le muraje veuide, dëspojà,                                

mentre la fiòca a cala e un son ‘d baudetta                       

- ‘nt la neuit – am cun-a l’ànima angossà!                       

 

‘D cò mi, ‘d cò mi veuj toa benedission!                        

Se un dì l’hai bëstemiate, im na pentisso                       

e ‘d pentiment – òh, guarda! – i sangiutisso.                          

 

Ma famlo, famlo dunque un tò cit don…                          

Ant me letin lo speto a brass dësteis.                                  

Òh, porteme na bambin-a ‘d dosent mèis!

 

Mercà dle fior  (Gennaio 1932)                           

                                                   A Dino Piccaluga 

S’l’anima sombra ‘l sofe d’na malìa                                     

coma ‘l sospir d’na boca an-namorà,                                          

l’han porta-je al poeta an agonia                                   

tante vos già lontane e dësmentià.                            

 

Vos cantarine ‘d boche parfumà                                

d’ij soris pì grassios dla poesia,                            

con na cadena ‘d reuse anghirlandà                                     

l’han anvlupalo ‘nt una sinfonia…                            

 

Maupassant, Maupassant!, la toa tortura                         

l’hai sentùla d’cò mi fasseme ‘l cheur                            

(e la mia ment l’era bin ciaira e pura!).                          

 

Na musica, ‘n sospir largh ëd boneur                                  

l’han sprofondà’l batel dla vela scura,                   

s’l’onda dël mar a l’han robame ‘l cheur.

 

Hortus conclusus (Marzo 1932)  Questa poesia è stata ripresa da Olivero, fusa con J'euj ëd j'Angej, facente parte della raccolta Ij faunèt, e con l'aggiunta di cinque versi iniziali, a costituisce la poesia Tribaudëtta dl'Alba dle Palme,  pubblicata la prima volta sul Bollettino dla Famija Piemontèisa di Roma dell'aprile 1952 ed ancora su 'l caval 'd brôns dell'aprile 1964 e dell'aprile 1984. Tribaudëtta dl'Alba dle Palme è inserita tra le poesie del Bollettino dla Famija Piemontèisa di Roma nella terza parte delle poesie dedicate ad Olivero.Le poesie di Luigi Armando Olivero (Terza parte) 

 

Son ëd cioche a matutin

së spataro 'nt l'aria ciaira:

un l'é coti, l'aotr l'é s-clin...

Ciocaté sta vòta a paira!

 

Pasqua bela, Pasqua ciaira

con man giunte a fa n'inchin;

drinta 'l claostr a dis la giaira

minca 'n pass ëd frà Martin.

 

Pend da banda al sanrochin

na corona 'd maia raira;

na mistà 'd Gesù Bambin

carëssà da na man maira...

Vos ëd nì për ël giardin!

 

J'ole 'd monssù Dino (maggio 1932) 

A Pinin Pacòt 

An drinta j'ole tracagnote e bele,

óra veuide e quacià come doe cosse,

j'era, un temp, cói salam dle cóne rosse

ch'a fan suvé 'l vinèt ant le vassele.

 

L'han sentù, para a lor, dontrè morfele

(la manina dacant le boche rosse)

confidesse d'amor le prime angosse,

ant ël pèilo, tra i tond e le scudele.

 

Busto, Pinin, che giù dal cel stèilà

tuti ij fidlin dla nòstra pena 'ncreusa

jë sleujo drinta an làcrime 'd rosà?

 

Ma no! 'Nt le neuit ch'a odoro 'd fengh tajà

l'hai vist-je mi dontrè bochine 'd reusa,

da para j'ole, a combinè ij pecà! 

Anche su Ij Brandé Armanach 1979

 

 Ël ghi (Gennaio 1933)                                                                           

                  (Scotand  la Norma)                                                    

                 AU GUI L'AN NEUF 

Èl bosch l’é frôs, ma ‘l lum dla luna ariônda                        

a filtra tra le feuje dla ramaia                                             

a ‘nluminé n’esercit an bataia,                                   

chiñe le lañsse, dnans ‘na faja biônda.                         

 

Candia la man ch’a stress l’arma ch’a taja,                    

côn në sluse ‘ndôrà, la prima frônda;                                  

côntra la rôl iñmeñssa ai passa un’ônda:                      

La canssôn d’ij guerier prônt a bataja.                          

 

Mi, pì môdern. T’na fas una corôña                            

vërda për tôa caviera ambrilantà,                                     

anche s’at rij ant j’eui n’aria miñcioña…                       

 

Ël ghi l’è ‘l trait-d’union d’ j’añ-namôrà:                       

l’è ‘l so frut bianch-argent côl ch’a tacôña                           

le gioie neuve a côle… dl’an passà!        

Copertina

 

Parnas Piemontèis

     Quasi in contemporanea con il matrimonio tra Luigi Olivero e Cinci Viscardi, il 10 maggio del 1943, per i tipi delle Edizioni Il Verdone, a Torino esce, fresco di stampa, Parnas piemonteis sotto l’egida de Ij Brandè. È un’opera collettiva di nove poeti piemontesi: Alfredino (Alfredo Nicola), Carlo Baretti, Renzo Brero, Aldo Daverio, Armando Mottura, Pinin Pacòt, Carlottina Rocco e i due sposini, Luigi Olivero e Cinci Viscardi. Sei poesie di Olivero e cinque della moglie. Davvero un bel regalo di nozze. Una delle poesie di Cinci Viscardi si intitola, non so quanto a proposito, Nòsse e in tutta sincerità non so se attribuirla a lei o al marito. Tra le carte autografe di Olivero nel Fondo Olivero di Villastellone ne ho rintracciato, senza alcuna indicazione, la copia manoscritta dallo stesso Olivero…

     La presentazione del volume è di Onorato Castellino di cui trascrivo alcuni pensieri su Olivero:

Uno solo fa eccezione, stracittadinissimo, anzi cosmopolita, ma nella vicinanza con gli altri la sua voce stride nel contrasto.

L’Olivero, un giornalista che viaggiò e visse in diciotto nazioni  di tre continenti, ed è redattore politico delle radiodiffusioni estere, presenta un saggio del suo Aeropoema con la Lauda dël mar: futurismo e dannunzianesimo interpretati con la favella di Gianduja. Non soltanto, ma dal volume Diauleri, anch’esso di prossima pubblicazione, pigliato lo spunto da due versi di Baudelaire, agita il contrasto gnostico e manicheo dei due principi del bene e del male.

Non c’è brigata che non abbia il suo ribelle, geniale nei gesti e nei malestri, che sdegna la facile ammirazione anzi si fa un piacere di farti montare la stizza, e tuttavia gli vuoi bene, che non ne potresti fare a meno. Nella compagnia dei Brandé si chiama Luigi Olivero, sì, quello che canta la Lauda dël mar. Tutta la sua poesia esorbita dai confini dialettali, e naturalmente egli vi dirà che la poesia vera non ha confini, che si può benissimo, con qualunque mezzo espressivo maneggiato con dignità e sicurezza, parlare a una geisha o tormentarsi, come nell’Autar ëd pera, nella drammatica ascesa dell’uomo verso il mistero.

 

La rieuse 

Con tuta la boca ti 't rije

mostrandme le perle dij dent

e j'euj splendrient.

 

To rije l'é 'l rije 'd sent fije

ch'a rijo d'un rije nossent

- j'ariss ant ël vent -

 

         tonfandse ant ël mar

         a cheuje 'd cuchije

         për un marinar.

 

Quand ch'i t'ëm rije davsin

t'ëm dësvije d'anvije 'd basin.

Mè sangh a beuj come un vin.

 

Tò rij

         l'é un gatij

                  ëd fij

                            sutij

                                     d'un violin

                                               s-clin! 

Anche in Storia lettetaria del  Piemonte di Camillo Brero Vol. III 1983

 

A na geisha 

Ant le màndole dj'euj da cinesin-a

i të specie le neuit sul mar lontan

doa le barchëtte smingole as na van

con ël tiribol d'òr 'd soa lanternin-a.

 

Su tò còrp silensios dë statuin-a

ij mandarin dël sen fërfojo pian

(mi, për nen vëdde, im paro con le man,

ma ten-o ij dii ë-sbal a ventaljin-a).

 

Dai cavèi, su la front, an dramuscal

ai piotin 'd zora ij sèp cit da mousmé

ti 't ses la sorelin-a 'd Butterfly.

 

E mi cisso l'ujon d'un me pensé

su l'oslin dël tò cheur: ch'a bat dë sgial

tant che t'inchin-e për mës-cieme 'l the. 

Anche su Musicalbrandé marzo 1964 e Cinquant’anni de ‘l caval ‘d brôns 1973, pubblicazione annuale per il Carnevale della Famija Turinèisa

 

Le infermere 

                            I 

Sovens ant ij me seugn a j'é 'd figure

spàlie ch'am toco pian su j'euj sarà

durbendme le parpèile sul passà

dël singher brun. E a torno j'aventure.

 

A torno ij me vintani scarpentà

- sbëfiard ëd tute gòj calme e sicure -

ch'a scarpisavo an tèra le paure

campandse a na conquista disperà:

 

cola dë strenze për la gardamèila

la Vita ch'a l'ha an front la grama stèila,

la stèila 'd me destin malifissià.

 

Ma la Vita e la stèila a son restà.

E am carësso la ment càuda 'd folìa

le mie seure d'amor e 'd poesìa. 

                            II 

Le sorele d'amor ch'a l'han ciamame

mai gnente e sempre ofrime 'd cose oneste:

quand che 'nt lë sparm dël cheur, sot le tempeste,

tute le fòrse a l'han abandoname.

 

E ant j'ore - niss dë sconfòrt - pi grame,

su la mia carn signà 'd ferije ancreuse

a l'han savù posé ij boton ëd reuse

dij sò basin. Parèj ëd cite mame...

 

Sorelin-e dël cheur silensiose,

mi pòrto ant la mia carn vòstra bontà

e ant l'ànima vostr'ànime 'd masnà.

 

Su l'autàr dël ricord mi but na fior

rossa coma la brasa 'd me dolor

për scaudé vòstre man bianche, pietose.

 

         Infermere amorose,

ch'i torne avsin, ant le neuit tormentose,

al singher brun. Ò misericordiose!

 

Lauda dël mar 

Ò mar,

bel sivalié

antich

calà dai brich

ëd Ronsisval

come Orland a caval!

Splendrient d'un'eterna gioventura,

cuvert da n'armadura

bërlusenta e temprà,

të spron-e a sangh

tò caval bianch

ch'a svanta la coa,

ch'a sopata la còma,

ch'argrigna ij dent

ant una corsa mata:

campand le scume 'd sò furor al vent

come ant na bela giòstra dël Tërsent|!

Ij sò fianch, ëd tenës-cia scantirà,

as dëstendo sul mond

(anfiteatro ariond)

come doi arch bandà.

E ti, bel sivalié,

faità

a la dosseur dla pas

o a la ràbia dla guèra,

't lo fërme 'd colp con në strincon violent

dnans a la Tèra:

dë dnans a toa morosa

ch'a të speta, grassiosa,

cogià 'd zora 'l tapiss dle sàbie d'òr

ch'a jë scàudo 'l bel còrp come un tesòr.

La Tèra

morëtta càuda, slanghia,

a speta che t'ij fasse fantasia

frenandje 'l tò caval

davsin

(con le doe madreperle 'd j'onge

e l'òr dij doi ciapin

ch'a luso 'd mila splue

d' zora soe spale nue)

rampand ant l'aria con un sàut frontal

sota lë stendard ross dël sol trionfal.

La Tèra càuda, ò Mar,

ch'a frisa tuta 'd gòi sota l'azar

dël còrp inmens, arcà,

dël tò bel caval bianch

ch'a pudria pistela:

mentre, anvece, ti 't cale giù da 'n sela

për core a 'mbrassela:

e 't coge aranda a carësseje ij fianch!

 

Ò Mar,

bel sivalié

antich

calà dai brich

ëd Ronsisval

come Orland a caval! 

Anche in Ij faunèt 1955 e in L'areopoema Piemontèis ancheuj 1993~1995

 

Aeterna pax 

                  ...dans le régions de la véritable Poésie,

                  le Mal n'est pas, non plus que le Bien...

                                     Baudelaire 

Un a l'é crocifis ant ògni cheur:

a le spin-e piantà su la soa front

a l'han anlagà 'd sangh tut l'orizont

ant la primalba trista 'd nòst boneur.

 

L'autr a brusa 'nt le idèje d'ògni front:

e crasà da un destin ross ëd maleur

a l'é piantasse j'onge drinta 'l cheur

squarsand ëd bùria e 'd fùlmin ël tramont.

 

Un a l'é fieul dël sol, l'àutr 'd la lun-a.

Un a l'é 'l re dël bin e l'àutr dël mal.

E tuti doi së spòrso su na cun-a...

 

Ò Nosgnor, ò Demòne, ant costa val

ëd làcrime e 'd dolor, sensa fortun-a,

përché l'eve portane 'l bin e 'l mal?

 

Perché combate vòstra eterna guèra

sarand l'òm ant la mòrsa 'd doi destin,

antossiandje 'd pecà fin-a ij basin

e veland la soa gòi ëd pen-a amèra?

 

Fòra 'd nòst mond a son vòstri confin:

ël paradis an cel, l'infern sot-tèra.

Òh, lassene sëmné vòst camp ëd guèra,

e torné 'nt ël mistere sensa fin.

 

Lassé che costa pòvra creatura

ch'ampasta 'd sangh e 'd pior soa mica 'd pan

a viva an pas, almen, soa vita dura.

 

Svacué 'nt le nebie dij mascheugn lontan:

e, 'nt un'alba 'd perdon su la natura,

ò Demòne, ò Nosgnor, deve la man! 

Anche su Musicalbrandé marzo 1984

 

L'autar ëd pera 

Sla montagna a j'é gnun.

Mi sol al sol.

Ël vent a passa ant ij me cavèj brun

e 'l sol ansema al vent

a vesto d'òr bujent

l'aragnà uman-a,

patanùa,

ch'a l'é vnùa

montand pian da la pian-a:

là giù, an fond, ant la nebia sperdùa

lontan-a.

 

Vestïa dle set pel dij set pecà,

con ij brass e le gambe slargà,

còs ses-to mai, ò creatura uman-a,

se nen un'aragnà

montà su da la pian-a?

 

Ma, fognand ant l'azur dël cel inmens,

ël sò eui neir a s-ciaira

tre nivolëtte 'd fum come d'incens.

Ma, d'antorn, tra i brusèi e le ambrun-e,

aj carësso le spale

òstie bianche 'd farfale.

Ma cola grisa rochera

- ch'a spòrz

come da un mar ëd lus e d'aria

d'zora col prà

tapissà

ëd brutairòle e 'd limonaria -

a l'é un autar ëd pera.

 

E l'aragnà a rivèd ant la natura

ij sign dla soa tortura.

L'é slontanasse da la gent

për dësmentié...

për liberé

la soa ment

da le bianche vision dël sò torment.

E 'l sò torment a viv.

Fin-a 'l sò còrp a scriv

- arvèrs, a brass duvèrt, sla pera dura -

ël sign pietos

dla Cros

ch'a lo tortura.

 

L'aragnà uman-a,

ch'a vorìa mach pi vive 'd lus e d'aria,

a sarà mai solitaria.

 

         Nivolëtte d'incens.

         Òstie 'd farfale.

         L'autàr ëd pera

         scurpì sla rochera.

         E la Cros viva dla soa viva figura...

         Son le vision eterne, signà 'nt la natura,

         ch'a compagno ògni uman-a creatura

         da quand ch'a nass fin-a a la seportura.

 

Sla montagna a j'é gnun.

N'òm sol, su lë sfond dël tramont,

ant l'infinì dl'orizont.

La pieuva ai benedis

ij cavèj brun

mòi come j'erbe dle sorgis.

 

Pian, coma ch'a l'é montà,

ma con j'euj fiss coma fusso ancërmà,

l'aragnà uman-a a torna vèrs al mond:

vèrs al valon profond. 

Anche su 'l caval 'd brôns luglio 1967 e su Musicalbrandé giugno 1982

    Frontespizio

  

     Ël Tòr Arvista lìbera dij Piemontèis   è un quindicinale fondato a Roma da Luigi Olivero tra il 1945 e il 1946, numeri da 1 a 30 più un numero doppio 31/32  del 15 dicembre 1948 / 1 gennaio 1949.

     De Ël Tòr Olivero è anche, in qualche modo, editore, nel senso che non ha alcun vero finanziatore a suo sostegno. Con lui collabora  alla rivista il pittore e scrittore Pier Demetrio Ferrero, di cui molte opere pittoriche figurano nei Musei Vaticani ed in altre importanti raccolte.

     Fu sostenitore e mecenate de Ël Tòr il Senatore Pier Carlo Restagno. La rivista  godette della considerazione di Luigi Einaudi. Benedetto Croce ha definito Ël Tòr:  La più bella rivista folkloristica italiana, tale da assumere risonanza  europea.

     Camillo Brero scrive in merito:

«Noi, comsissìa i chërdoma giust e doveros arcordé cola data dël 14 ëd Luj dël 1945, che a l’ha portà ant j’edìcole ‘d Piemont e ‘d tuta Italia (un Piemont e n’Italia delabrà da la guèra pen-a finìa) ël nùmer 1 d’«Ël Tòr».

Da cola data – ògni quìndes di – fina al 1 ëd Gené dël 1947 ( e peui con ël nùmer 31/32 dël 15-12-1948/1-1-1949), «Ël Tòr» a l’ha esprimù ‘l mej ëd la produssion leteraria piemontèisa ‘d coj temp.

Luigi Olivero a scrivìa che: Disdeut ani fa, tre scritor giovo, - Pinin Pacòt, Oreste Gallina, Alfredo Formica – a viscavo, con ij sinch nùmer dl’arvista Ij Brandé… la prima ciaira fiamà ‘d leteratura piemontèisa  moderna ch’a duvìa esse slargà da  j’Armanach Piemontèis dij Brandé: citi anuari ‘d Poesia che tanti àutri giovo e tanta bela leteratura a l’han fàit conòsse al pùblich ant j’ani trist comprèis tra ‘l 1931 e ‘l 1938.  Ël Tòr as vanta d’esse una continuassion ëd cost moviment leterari, e, disuma pura, una continuassion  pi nervosa, pi ambissiosa e pi intransigenta ancora. (Da: «Ël Tòr» - Ann I – N. 9/10 dël 22-12-1945)

A l’è pròpi cost caràter neuv che a l’ha fàit d’«Ël Tòr» una Arvista svicia, inteligenta, dinàmica e rica coma dificilment as treuva an un giornal leterari.

 

Ël Tòr N° 1 del 14 gennaio 1945

 

Piemont 

                            Ò Piemont, ò paìs dij montagnar,

                            Paìs d'òmini dur e tut d'un tòch,

                            Ma àut, ma frem, ma fòrt, con ij tò ròch,

                            Ma militar!

                                     Cesare Balbo 

PIEMONT! Piemont! I crijo con la fòrsa

ëd tut mè sangh e 'd tuta la mia vos.

Contra tuti ij vergnàch e j'ambissios

tò nòm lo saro ant cheur come ant na mòrsa.

 

E 'l tò parlé da mas-c, Piemont glorios,

ël tò parlé sislà 'd paròle crùe,

l'é come un arch batì 'd pere pontùe

d'antorn a mè sërvel giovo e sbëfios:

 

         un arch che për ë-sfond a l'ha 'l tò cel

         ch'a cheurb, Piemont, le toe montagne a pich,

         ij tò bej camp laurà dal pian ai brich.

 

E 'l pensé ch'a lus drinta mè servel,

Piemont, l'é dl'istess fer che ant le toe tère

a squarsa j'òss dij nemis ëd le toe guère. 

Anche su Romanzie 1983, su Piemontèis ancheuj del giugno 1983, su 'l caval 'd brôns del gennaio 1984

 

Ël Tòr N° 2 del 15 luglio 1945

 

La chërdensa 

Riprodotta, da originale, in coda alla pagina:

Appendice quinta: gli scritti di Luigi Olivero su giornali e riviste

 

Ël Tòr N° 4 del 15 settembre 1945

 

«A windy Day» 

         A Picture by E. F. G. Guérard (1821-1866)

         at Walker's Gallery, New Bond Street, London 

Na giornà 'd vent a l'é na meravija

ch'am ripòrta la ment vers a l'età

dle young ladies biondin-e an falbalà

ch'as tiflavo 'd bel deuit e 'd poesìa.

An sël vitin ëd vespa bin sancrà

ël bras d'un gentleman a së strenzija,

con ij nerv frissonant, për ten-je a fren

le tortolin-e svice 'd doi bej sen

ch'a spompavo ant ël vent për volé via.

 

Ij suportin ëd paia dij capej

as dësversavo ad ògni colp ëd vent,

a volavo ant j'ariss ij doi bindej

mal anlijà sota 'l facin rijent.

E le veste - òh le veste! - a l'era mei

quacesse: për che j'euj impertinent

a pudèisso nen vëde le cavije

e tante d'autre cose ben turnije

ch'ai piaso ai giovo e a fan soride ij vej!

 

Al rondò 'd Piccadilly ambandierà,

na rela 'd birichin pèiver e sal

së stërmava da para d'un fanal

con la flecia tra ij dij tèisa, bandà:

spetand che un sofe largh ëd maestral

aussèissa ij rigadin dla nobiltà,

për sfrande-je un bel òss ross ëd ceresa

ant le ciape carnose 'd na Marchesa

con le vestin-e a roa svantajà.

 

Veste larghe dë vlu bordà 'd pissèt

aussà dal vent  come na man dë spos:

d'un ë-spos impassient e malgrassios

ch'a veul toché 'l cicin d' zora ij caussèt!

S-cirpe 'd seda listà 'd color giojos

ch'a dëscurbijo, su 'n cheur, un cit bochèt:

un bochèt dë violëtte profumà

ch'a volavo an sla tuba ambalsamà

d'un honourable sir surtì dal ghèt!

 

Londra antica, busiosa e moscardin-a,

che t'ij mostrave al Contin ëd Cavour

la siensa dla politica d'ij sgnor!

La politica inglèisa busiardin-a

ël Cont a la vëdia 'nt na Lady an fior

dal portament superb d'una regin-a.

Ma quand ch'a jë vnisija un colp ëd vent

dai paìs pi davsin dël Continent

- ahidè! - che sgiai a tnisse la vestin-a:

 

për che gnum ai vëdèissa an sle brajëtte

ij sign ëd le manasse dij corsar

che, tornand dai paìs dë 'd là dai mar,

ai fasijo 'd carësse bin maunëtte!

...E l' nòst Contin - paisan particolar -

as rangiava j'ociai ëd chìle stanghëtte,

adociava col gest e a concludia

che për intré 'nt le grassie 'd cola fija

l'era mei nen parlé dle soe brajëtte...

 

L'òm furb ai ciama mai a na morosa

vaire mas-c, prima 'd chiel, a l'ha ambrassà;

ai fa nen ël proces al sò passà

s'a l'ha avù n'esistensa... facessiosa.

Ai passa ansima al numer dij pecà

e as gòd la soa carn reusa prosperosa.

Come 'l vent, ëd cò chiel ai tira via

la pleuja ricamà dla lingeria

suznand la polpa còtia e delissiosa! 

                            ~ 

Giornà 'd vent, che t,ëm pòrte a ricordé

le tradission polìtiche dla Stòria

dël mè Piemont gentil coronà 'd gloria

che tante còse a l'ha savù s-ciairé!

Sensa mai anciochesse con la bòria

- ma con un po' 'd furbissia e 'd savèj fè -

ël birichin Piemont dël prim Eutsent

quanti òss ëd ceresa - ant ij dì 'd vent -

a la young lady a l'ha savù tiré!

 

Windy Day -largh, arios - an sla sità

dle miss bionde parèj dla canamìa,

ti t'ëm trasporte con la fantasia

a n'epoca trop bela e dësmentià:

ancheuj che un vent ëd guèra a pòrta via

s-cirpe, bindej, pissèt e falbalà!

Pròpe ancheuj che ant ij cheur la poesìa

l'é mach pi na fior sëcca. Ancheuj, ch'a nija

andrinta un mar ëd sangh l'umanità. 

Anche su La Martinella Milano X 1952 e su Ij faunèt 1955

 

Ël Tòr N° 5 del 29 settembre 1945

 

Invocassion a Notre-Dame de Paris 

Anche in Ij faunèt 1955 

Riprodotta da originale al termine della pagina:

Artisti che hanno collaborato con Luigi Olivero

 

Ël Tòr N° 6 del 10 novembre 1945

 

Lady Godìva 

            Un cheval doit courir plus vite quand

         il se sent une jolie fille sur le reins.

                            Jules Renard 

Lady Godiva, bionda principëssa

dla Stòria inglèisa, che 't l'has dàit l'onor

për salvé da la taja dël tò Sgnor

ël tò pòpol paisan con na scomëssa.

 

- Good Lord, Madama, ai Vòstri brut pastor

ij gavereu dla taja la cavëssa

col dì che mostrerei la Vòstra blëssa

sensa un vel për le stra 'd Còventry an fior.

 

Lady Godìva su 'n caval d'argent

a passa (a l'é una reusa an brass al vent!)

e fnestre e pòrte a sara la gheusaja...

 

O bionda faja, bin na dobia taja

mi l'avrija pagà për vëdte ij fianch

(chi sa che fianch!) bej drit sul caval bianch.

 

Ël Tòr N° 7 24 novembre del 1945

 

Nino Costa 

                  Il poeta non ha altra effige

                  che quella dei suoi versi.

                            Giovanni Pascoli 

N'ànima granda come 'l nòst Piemont

ant un omnèt onest e degordì

parèj d'un gnògno dij bej temp fiorì

ëd maghe bionde con na stèila an front.

 

Quand che l'alba a la tèra ai dà 'l bondì

chiel a pòsa na man 'd zora la front

d'una Mamin-a che, fin dal tramont,

për un pecà d'amor l'ha sangiutì.

 

Sal e pèiver sul nas ëd la gheusaja

a spàntia con un rije malissios

come Brofferio al temp ëd soa bataja.

 

Peui s'ancoron-a 'd Brassabòsch frondos

e ai decanta a l'età spòrca e sarvaja

la Ròba nòstra: 'd nòst Piemont glorios. 

Altre versioni su Ij Brandé N° 105 del 1951, 'l caval 'd brôns  del febbraio 1965 e sull'Almanacco Piemontese Viglongo del 1978

 

Ël Tòr n° 8 del 15 dicembre 1945

 

Le catedrai 

Riprodotta in originale in coda alla pagina:

Poesie dedicate al Natale  e ad altre ricorrenze (Pasqua, Carnevale...) 

Anche ne Ij faunèt 1955

 

Ël Tòr Numero doppio 9-10 del 22 dicembre 1945

 

La Speransa 

         Une petite fille de rien de tout.

                  Charles Pêguy 

Na fiettin-a da gnente

it ses mach, ò Speransa!

Na singheriëtta dij cavèj azur

vestìa d'un faudalin

a bolin

vèrd ë-scur.

 

T'has na coron-a an testa

ma l'é mach d'ariondele.

Ij tò làver ë-smòrt l'han un soris:

sensa gòj

sensa amis.

 

E, passand, t'ëm lo smon-e

përchè mè cheur a piora.

E ti, pòvra, t'ëm fas la carità

përchè son pi che ti

sol e afrì,

disperà.

 

Përchè t'has vistme a luse

ant j'euj na splùa 'd rivòlta.

E ti, nossenta, ti, pòvra masnà,

it seufre a vëde un cheur

dal maleur

strangolà.

 

Butme  le toe manin-a

frèide sla front bujenta.

Forse ant le sàbie avische 'd mè dolor

ai fiorirà un mascheugn.

Forse un seugn

bleu d'amor...

 

Na fiëttin-a da hnente

it ses mach, ò Speransa.

Na singheriëtta dij cavèj azur

vestìa d'un faudalin

a bolin

vèrd ë-scur. 

Anche ne Colana Musical di Brandé N° 21 del 1947 e ne Ij faunèt 1955

 

Soa tenebrosa maestà la neuja 

                  Sa ténébreuse Majesté l'Ennuì!

                            Madame de Staêl 

Mi son sempre stàit liber come 'l vent

dij mar inmens e dle montagne ardije.

Si j'ale bianche dle speranse mie

l'hai traversà paìs e continent.

 

E l'hai vist për le stra passé la gent

a file nèire come le furmije

mentre ant l'àut, ò mè cheur, it la rijie

pendù 'nt l'azur come un ciochin d'argent;

 

ël bate d'un motor l'era 'l tò bate

e n'élica a cardava su 'nt ël cel

la bambasin-a dle malinconìe.

 

Aquile nèire, le mie ideje mate

a sgrinfavo ij tramont durbend dal cel

na cascada dë stèile benedìe.

 

Soa tenebrosa Maestà la Neuja

vestija 'd nebia e coronà 'd nistere

ades am pòsa an front soe man legere

e un'ombra fiosca ant ël servel më sleuja.

 

Na mùsica lontan-a 'd miserere,

un rosé d'ore giàune ch'ad dësfeuja...

e ant j'eve fërme dël giardin dla Neuja

a nijo mie speranse përzonere.

 

Muraje coatà 'd mus-c, cancej sarà

con la mofa ch'a pend giù da le frà

d'ògni part a circondo la mia vita...

 

Òh, pudèime drissé da costa nita

ch'a stenz ògni mia gòi, ògni dolor,

e pudèi mandé al cel un crij d'amor:

 

- Òh torna, Libertà, lus ëd Nosgnor! 

Ripubblicata con titolo generale per i due sonetti: Soa tenebrosa maestà la neuja e singolarmente L'Éliche dël viramond e Invocassion a la libertà su Almanacco Piemontese Viglongo 1980 e su Romanzìe 1983

 

Ij doi Fransesch 

Da originale proposta in coda alla pagina

Poesie di Luigi Olivero dedicate allo sport 

Anche su Armanach piemontèis 1983 e su Romanzìe 1983 entrambe con notevoli varianti.

 

Èl Tòr N° 11 del 15 gennaio 1946

 

Ël tòr e la cros 

Tut antorn a mè let l'hai doe bandiere.

Un-a l'ha 'l tòr grimpant an camp azur.

L'àutra a l'é rossa, ancurnisà 'd bleu scur,

con la cros e 'l lambel ant soe frontiere.

 

Mi deurmo a l'ombra 'd coste doe bandiere.

E 't seugno, ò mia Turin, vestìa d'azur.

E 't seugno, ò mè Piemont, liber e pur

ant la sentura 'd fer dle toe rochere.

 

E 'nt le neuit che dal cel an-nivolà

stèile nisse dë scheur miro ij pecà

dla veja Luva ai pé dël Crist quacià,

 

mi vëdo un Tòr ëd brasa a l'orizont

drit contra Roma: a la difèisa pront

dla libera cros bianca dël Piemont. 

Questa poesia, in vita del poeta, non è più stata riproposta.

 

Ël Tòr N° 12 del 30 gennaio 1946

 

French-cancan 

Riprodotta da originale in coda alla pagina:

Aeropoema dl'élica piemontèisa

 

Ël Tòr N° 15 del 15 marzo 1946

 

Làuda dël marabut 

Proposta da originale in coda alla pagina:

Scritti inediti di Luigi Olivero 

Anche su Ij faunèt 1955 e su Armanach piemontèis 1981

 

Ël Tòr N° 18 del 30 aprile 1946

 

Due poesie con il titolo generale Doe grinfe d'aquila.

An mòrt d'un partisan alpin 

         Dedicata al Sottotenente Helios Perlino 28-5-1924 ~ 10-5-1944 

T'avije 'l nòm dël sol, Helios. Ant j'euj

la vita a të s-ciuplìa come na fiama.

Con l'amor dël Piemont e dla toa mama

't guernave un seugn garibaldin ant j'euj.

 

E 't ses andà al martire ant l'ora grama

'd nòstra vergògna che 'nt le càrn arbeuj.

E 't ses tombà davsin a d'àutri fieuj

pen-a surtì, 'd cò lor, dai brass dla mama.

 

         Cheur ëd nòst cheur. Sangh ëd nòst sangh ch'at ciama,

         da tute nòstre ven-e anradisà

         ai pé dla toa cros nèira consacrà:

 

Helios!... Parèj d'un ragg ëd sol ch'a sfiama

giù dal gran cel ëd pèrla dël Piemont

ti 't vive e 't ven-e a carëssene an front.

         

L'ampicà 

         Su na tèra cheuita

         'd Giuseppe Macrì 

         Crist sensa cros, ò mòrt, biond partisan

che 't pende con la còrda al còl, strossà,

le man daré la schin-a ai pols gropà,

j'euj fiss al cel: a un ragg ëd sol lontan.

 

Ij cornajass, ch'at vòlo antorn, a van

posandse sul branch gris dl'erbo gelà,

'd zora 'l grop dë soast anvërtojà

ch'a res toa testa bionda 'd Crist uman.

 

         Su lë sfond invernengh ëd la campagna

         tò còrp a l'é parèj d'una mistà

         sul bianch ëd la tovaja d'un autàr.

 

Ma un fil ëd sangh, dai tò pé rèide, a sagna

sla fiòca. E a scauda - an mes ai sorch avar -

ël gran ëd l'òstia, 'l gran dla libertà. 

Con lo stesso titolo su Il volontario della libertà di Udine del 16 luglio 1946. Riproposta poi più volte, modificata e con il nuovo titolo Crist paisan su 'l caval 'd brôns marzo 1965, Musicalbrandé giugno 1965, Cuneo provincia granda N° 3 1965

 

Ël Tòr N° 19 del 15 maggio 1946

 

Sotto il titolo Pieuva e bel temp la poesia Stravent di Alfredino e di Olivero Ël diauleri 

Ël diauleri 

Proposta, da originale, al termine della pagina:

Poesie in italiano 

Anche su Ij faunèt 1955 con il nuovo titolo Cantada dël diauleri dij pé forcù

 

Ël Tòr N° 20 del 1 agosto 1946

 

Ël Don Chissiòt modern 

Proposta da originale in coda alla pagina:

Biografia di Luigi Olivero: terzo e quarto scenario  (Verso la tempesta: diluvio universale ~ Viaggi) 

Riproposta con varianti ed aggiunte ed il nuovo titolo Sirventeisa del nëvod d'Olivier ëd Ronsisval et dij sò magister Sivalié antìch e modèrn con barbis e barbaròt ëd bruzabèch sull'Almanacco Piemontese Viglongo del 1979

 

Ël Tòr N° 21 del 15 agosto 1946

 

Con il titolo generale Montagna e mar la poesia La tzanson di fourië della valdostana Eugenia Martinet e di Olivero Romansa

 

Romansa 

Proposta, da originale, in coda alla pagina:

Biografia di Luigi Olivero: secondo scenario (Prima stagione poetica) 

Anche su Musicalbrandé del giugno 1985 con il nuovo titolo Romansa dël marinar

 

Ël Tòr N° 27 del 15 novembre 1946

 

Con il titolo generale Ij paìs dël seugn le seguenti posie: 

Ij paìs dël seugn - Hawaii - Madeira - Cuba - Sogn og Fjordane - Mexico - L'ìsola dël soris - Argentina 

Proposte, come da originale, in coda alla pagina:

Giudizi espressi in anni recenti su Luigi Olivero

 

Ël Tòr N° 28 del 1 dicembre 1946

 

Con il titolo generale Stèilin-e 'd fiòca le poesie: 

Stèilin.e 'd fiòca - Ritratin ëd la gòi - Ruvin-e - Plazuela de S. Marta - J'é n'erbo... - Juan Tenorio - Disperassion - «La Vierge» - Ël bon cassador - Ël novlin - Saralo vèra - Na cita... - Neuit d'amson - Sicilia - Ij sumiòt - Mabruka 

Tutta la pagina, riprodotta da originale, al termine della pagina:

Luigi Olivero legge la sua Ël bòch

 

Ël Tòr Numero doppio 29-30 del 15 dicembre 1946

 

Con il titolo generale Elegìe le poesie: 

L'hai sugnà che meurìa... - D'zora la barca 'd j'ilusion përdùe - Nòna malinconìa 

Riprodotte da originale in coda alla pagina:

Lettere ad Olivero

 

Ël Tòr N° 31-32  del 15 dicembre 1947 ~ 1 gennaio 1948

 

A Nino Autelli rilesend "Masnà" 

                  Voici le temps des assassins.

                            Rimbaud 

Con le doe man unije a leturil

reso tò liber, Nino, dle «Masnà»

parèj d'un missalin anluminà.

E an tuti ij nerv l'hai un frisson sutil.

 

A l'alba dla toa vita 't l'has cantà

j'ànime sempie come smens d'avril

ch'a viro ant l'aria, e, con un vòl gentil,

calo an tèra a visché 'd fior profumà.

 

Le bele fàule dle virtù paisan-e

e 'l «pan ëd coa» d'una candeur ëd lait

a l'ero al mond toe sole gòj uman-e.

 

Dë vlu 'd reusa tò cheur a l'era fait.

E a l'han strompatlo, 'd neuit, ëd man nostran-e

con na bala 'd fusil tirà a l'avait.

 

Sla seuja dla toa cà j'era l'invit

dla canson dla toa sposa ch'a spartìa

sla tàula 'l pan ëd la toa poesìa...

E 't ses mòrt sensa un crij parèj d'un cit.

 

N'ombra a lassava 'nt l'ombra sò delit

ëd fassion  da la guèra anvelenìa.

Na stèila visca an cel. L'ombra a sparìa...

E 't ses mòrt sensa un crij parèj d'un cit.

 

Le feuje rosse d'un garòfo scrit

j'ero le màcie 'd sangh dla toa ferìa...

E 't ses mòrt sensa un crij parèj d'un cit.

 

Con ij brass largh, con lë sguard fiss e drit

t'has vist në slussi su n'arca fioria...

E 't ses mòrt sensa un crij parèj d'un cit.

 

T'avie chërdù 'nt la Patria e 'nt la bontà

dla toa gent ëd campagna, àmima pura.

Da j'ambe giàune a j'isbe 'd tèra scura

ël sign ross dla toa cros t'avìe portà.

 

An front al lìber, con la toa scritura

còtia come j'ariss ëd  le masnà,

t'avìe scritme l'ofèrta: «A ti, ancërmà

'd n'anciarm midem ëd seugn e d'aventura».

 

Për nòst seugn d'aventura it ses cascà...

E mi leso tò lìber inossent

travèrs un vel ëd làcrime d'argent.

 

Tant che, 'nt la neuit, doe man ansangonà

- Nino, 'd tò sangh! - am calo 'd nans a j'euj

e as saro al còl d'na Mare sensa fieuj. 

Anche su Ij Brandé Armanach 1985

 

Tòrce a vent 

         Yo tengo el fuego en mis manos.

                  Federico Garcia Lorca 

Fiame, rosse caviere

che spatare ant ël vent

le farfale d'argent

ëd le spluve legere.

Fiame, rosse bandiere.

 

L'hai sercà 'd carësseve

pen-a vistve, da cit:

ché 'm cissave un invit,

n'anvìa fòla 'd baseve.

Spricc ëd sangh ch'iv soleve.

 

Mese lun-e 'd faussije

anfiorà, come 'd làver,

dë spi 'd gran e 'd papàver

sota 'n vòle d'avije.

Lenghe 'd fàun cioch ëd rije.

 

Crëste vive 'd galòro

come giòle 'd sufrin;

doje përgne dël vin

dle vos càude dij còrp.

Feuje 'd vis ch'a s'andòro.

 

Foèt giàun ch'a s-ciuplisso

dësneudà come 'd sèrp;

tra la fum ëd ji stèrp

euj ëd brasa ch'at fisso.

Cove 'd tigri ch'as drisso.

 

Cheur avisch d'alegrìa

ant la neuit frissonant

con rifless ëd diamant

cangià 'n feu për magìa.

Cornà 'd tòr ëd Sevija.

 

Fianch foà 'd bailadora

ch'a së stòrzo 'd piasì

sbrincià 'd sangh benedì

dël Crist nu con j'òss fòra.

S-cirpe 'd mùsica mòra.

 

Bussonà 'd reuse mate

'nt ij tramont ëd cel vèrt

che l'hai vist sui desèrt

con ël ghibli a combate.

Simitare scarlate.

 

Reu 'd colàne torzùe

'd mausolei egissian

'nt j'orizont ëd zafran

tajà 'd palme spërdùe.

Trombe 'd sabìa e dë splùe.

 

Ale 'd màchine 'd guèra

tra garlande 'd color,

canson drùe 'd motor

ch'a rimbombo 'n sla tèra.

Tèra 'd sënner amèra.

 

Scaje 'd pèss tra le fèrle

dij boschèt ëd coral

sota ij mar stërnì 'd sal

e 'd cuchìe orlà 'd pèrle.

Euj d'olive ant le gèrle.

 

Fiame! Stèile marin-e

fëstonà 'd zora ij sen

dl'Aventura ch'a ven

coroneme dë spin-e.

Òh, ij mè seugn, mie ruvin-e!

 

Ma sul nèir païsagi

dla mia vita 'd torment

àusso un pugn prepotent

con na tòrcia 'd coragi.

E 'n sorch, ross, l'é mè viagi... 

                  * 

Tòrce a vent, crij ëd fiama

ant la neuit sensa fin:

compagné mè destin

vèrs la lus doa lo ciama

ël silensi 'd mia Mama. 

Anche su Ij faunèt 1955 e Romanzìe 1983

 

Mëssa paisan-a Cantà da la mare d'un pòvr soldà mòrt an guèra 

In un clima di apparizione surreale, un bianco sacerdote officia la Messa dei Defunti sull'altare di pietra di un Ossario dei Caduti eretto sulla cima di una montagna solitaria. Una vecchia contadina in gramaglie è inginocchiata sopra una roccia scura protesa verso la croce dell'Ossario a pochi metri dall'apparizione. La vecchia canta con voce trémula gli inni della Messa - da lei immaginata - sulle note di una musica rudimentalmente liturgica: quale può essere concepita dalla rozza fantasia della povera devota che invoca dal Signore riposo eterno per i resti mortali del proprio figlio racchiusi in quell'Ossario. 

Introitus 

Anvlupé 'nt ël sudare dla Vòstra lus cilesta

j'òss ëd mè fieul, Nosgnor.

Deje Voi la pas etèrma

ch'a peul nen deje mè dolor.

 

Réquiem aetérnam dona eis Dómine

et lux perpetua lúceat eis. 

Psalmus 

A Voi che vije 'd zora tute uman-e passion

na mare a ven ciameve la grassia dël përdon

su costa ròca scura pregandve an ginojon.

 

Dòp esse restà sola, dòp avèj tant piorà

'd zora le sënner frèide dël feu 'd mia pòvra cà,

son vnùa a 'sta montagna ansangonand mia strà.

 

Da sota cola pera ch'a coata tanti fieuj

fé ch'as visca la reusa che, 'nt ël mè cheur, arbeuj

dle gosse 'd sangh ch'a peulo pi nen spërme ij mè euj.

 

E fé che peussa s-ciaire, 'nt la lus ëd cola fior,

na front che da na banda l'ha 'n përtus bleu, Nosgnor!,

dont veuj enté la reusa bujenta 'd mè dolor.

 

...exáudi orationem meam

ad te omnis cura véniet. Réquiem. 

Kyrie 

Nosgnor, avèj pietà

'd na mare an-magonà.

Ò Crist, avéj pietà

'd na mare sconsolà.

Nosgnor avéj pietà

'nt Vòstra granda bontà

'd na mare disperà.

 

Kyrie

 

Nosgnor, chiné Vòst cheur

aranda mè pòr cheur

ch'ai vèrsa sò maleur.

Le doe man ëd doe seur

- Vita e Mòrt - A Vòst cheur

a spòrzo mè pòr cheur.

Ò cheur ëd tuti ij cheur.

 

Kyrie

 

Mare dël Fieul Divin,

preghé për mè fiolin,

preghé Gesù Bambin.

Për Vòst bianch autarin

tajrai ògni matin

ij liri 'd mè giardin:

e ij vischrai un lumin.

 

Kyrie

 

Vòst Fieul che tut a peul

don-a la pas al fieul

d'na pòvra mare an deul.

Mi ij donnrai un linseul

ricamà con un reul

ëd tute fior ch'a veul.

Mi ij donnrai a Vòst Fieul.

 

Kyrie

 

Dëstendrai col linseul

tut brodà sul pogieul

ël di 'd Pasqua, s'a veul.

Ma Chiel ch'a salva 'l fieul

d'na pòvra mare an deul.

Nosgnor che tut a peul,

ch'a peul tut lòn ch'a veul.

 

Kyrie

 

Ò Crist, biond Redentor,

erbo uman ëd Nosgnor.

Maria, sàiva 'd Nosgnor.

Àngei, branch ëd Nosgnor.

Radis vive d'amor

Sant e Sante 'd Nosgnor.

Pietà 'd na mare an pior.

Pietà dël sò dolor.

 

Kyrie

 

Kyrie eleison,

Christe eleison,

Kyrie eleison.

Dómine exáudi orationem meam.

Et clámor meus ad te véniat. 

Dies iræ 

Quand che su da costa tèra

coatà 'd ròch, d'erbassa amèra,

s'ausseran ij mòrt dla guèra;

 

quand che tute le Toe trombe

dësvijran j'òss da le tombe

sle montagne, pian-e, combe;

 

quand che 'l tron ciamrà a giudisse

nòstre colpe e nòstri visse

giù 'nt ël creus d'un precipisse;

 

'd zora cola val in-mensa

it lesras la Toa sentensa,

ò Nosgnor d'ògni cossiensa.

 

Ti 't vëdras, Nosgnor, antlora,

un paisan biond ch'a lavora

'n camp che al sol a sfiama ancora.

 

Sò bel camp che l'hai guernaje

për ël gran ëd le bataje

dl'angelèt che 't l'has nen daje.

 

Mè pòr fieul (sòrt dolorosa!)

'd nans ëd sèrne la soa sposa

lìé mòrt su 'sta ròca frosa.

 

Sovagnà l'ha soa campagna

da paisan ch'a guma e a sagna

e soa mica as la guadagna.

 

Al travaj mia creatura

l'ha fàit seulia ògni giuntura

dij sò òss e la pel dura.

 

Da masnà pasturand fèje,

da grandin a spòrze e a mèje:

mai stornà da 'd brute idèje.

 

Om, sò pugn scurpì 'n sla slòira

mai slanghisse 'd na mariòira

tra ij dilin d'bòja pëssiòira.

 

Drit - parèj dij sorch ch'arava

'ndoa la smens peuj vantolava -

l'ha marcià da masnà brava.

 

Sempre! E un dì l'han piamlo an guèra.

A më smija ancor nen vèra

ch'a sia mòrt su costa tèra.

 

Ò Nosgnor, quand che t'ën ciame

ant la val circondà 'd fiame,

salva 'l fieul che 't l'has doname.

 

Da lë strop dle fèje mate

sèrn la fèja ch'a l'ha date

sò lait bianch, soe lan-e fate.

 

E col'ombra, ch'a lavora

daré ij beu parèj d'antlora,

ciamla a Ti 'nt col'ùltim'ora.

 

Sla soa front l'ànima mia

fà, col dì, Nosgnor, ch'a sia

na farfala benedìa.

 

N'òstia bianca, n'òstia cita,

pë guidé la Toa man drita

vèrs la fior ëd la mia vita.

 

'D nans a costa seportura

scota 'l crij dla mia tortura:

«Salva, ò Crist, mia creatura!».

 

Hic ergo parce Deus:

Pie Jesu Dómine.

Dona eis requiem. Amen. 

Sanctus 

Sanctus, Sanctusm Sanctus Dóminus Deus Sàbaoth. 

Sant, Sant, Sant

a l'é 'l Signor ëd coi ch'as bato

për difende la soa tèra

e ch'a dàn la vita an guèra.

 

Hosánna in excélsis.

 

Sant, Sant, Sant

a lìé 'l Signor dij mòrt ch'a vivo

'd tuti ij viv ant la memòria

e 'nt ël Paradis d' Soa glòria.

 

Hosánna in excélsis. 

Agnus Dei 

Agnel càndi 'd Nosgnor

che 't monde ij pecà dël mond,

dà la pas a mè fieul.

 

Miserere nobis.

 

Agnel càndi 'd Nosgnor,

ëd la tomba ant ël profond

scàuda j'òss ëd mè fieul.

 

Miserere nobis.

 

Agnel càndi 'd Nosgnor,

për ël mè cheur sol al mond

guida Ti an Cel mè fieul.

 

Dona nobis pacem

sempiternam. 

Libera me, Domine. 

L'é scura la montagna e la tèra a tramola.

Lë sparm am gela 'l sangh, a më strenz a la gola.

 

Libera me, Dómine.

 

J'é pì nen un pò 'd vita ant mè cheur ch'a së s-cianca.

M'abandon-a ògni fòrsa e la rason am manca.

 

Libera me, Dómine.

 

Lë slussi am brusa j'euj, mia carn l'é tuta an fiama

e 'l crij dël vent am pòrta una paròla: «Mama!».

 

Libera me, Dómine.

 

Nosgnor, Nosgnor, giutme! Su costa seportura

fé ch'ai meuira una mare tra ij brass d'soa creatura.

 

Réquiem aetérnam.

 

E quand a spontrà l'alba 'd Vòstra grassia divin-a

fé che doi cheur a sio doe smens d'na stèila alpin-a.

 

Réquiem aetérnam dona eis Dómine:

et lux perpétua

luceat eis.

 

Il Dies iræ è anche ne Ij faunèt 1955. Messa paisan-a completa su Ij Brandé Armanach 1995

Copertina

 

     Ij Brandé è la rivista quindicinale fondata da Pinin Pacòt a Torino nella sua “seconda serie” (la prima serie nasce ad opera dei primi Brandé per soli cinque numeri nel 1928), che avrà vita dal N° 1 del 15 settembre del 1946 al numero doppio 267/268 del 15 dicembre 1957 per un totale di ben 1060 pagine.

     Olivero  vi  collabora  dal  N°  68  del 1 luglio 1949, data della ricomposizione ad opera di Furio Fasolo delle polemiche sorte tra Olivero e Pacòt qualche anno prima, fino al N° 175 del 15 dicembre  1953 con articoli e numerosissime poesie.

     Elenco tutte le poesie di Olivero pubblicate sulla rivista. Riproduco integralmente esclusivamente quelle non apparse ne Ij faunèt. Per le precedenti poesie non ho seguito questo criterio in quanto queste, su Ij faunèt, apparivano modificate nella grafia ed anche nella composizione stessa.

  

Ij Brandé N° 68 del 1949 

          Questo numero della rivista segna la riappacificazione tra Pinin Pacòt e Luigi Olivero di cui si tratta ampiamente nella biografia. In segno di pace ed amicizia, questa la poesia inviata da Olivero a Pacòt:

 

Le reuse an sle spa 

                  A Furio Fasolo 

           S'as pudeissa anfilé doe reuse rosse

an sla ponta 'd doe spa che un dì 'd maleur

l'han ferì doi amis - come doi cheur

le reuse a sagnerìo con tante gosse.

 

         E ij doi òm, ancrosiand ij baticheur,

a sentirìo 'd fé sgiaj fin-a a le cosse

a scarniflesse an nisse scaramosse...

E, bassand j'arme, arvisterìo 'l boneur.

 

         Ma ti, fieul ëd poeta, ti, poeta

dël vangel dël travaj e dël soris,

it seugne cost bel seugn dël Paradis?

 

         E sia 'l miraco. 'L cheur an gaudineta,

mi, prim a aussela, basso prim la spà.

Smon-o a Pacòt mia reusa. Disarmà.

 

Ij Brandé Numero doppio, 70~71 del 1949

 

La preghiera dël sangh   (Ne Ij faunèt)

 

Ij Brandé N° 74 del 1949

 

Con il titolo di Masnà le seguenti poesie:

 

Un ragg ëd sol 

          Cosa ai sarà-lo mai andrinta un ragg

ëd sol d'zora la front d'una masnà?

L'òr ch'ancoron-a ij Sant anginojà

ò 'l feu fialdlin ch'a j'é 'nt le reuse 'd magg?

 

         Le splùe dël reu cëstì 'd liri d'argent

ch'a scàuda 'l cheur dle Seure 'd Carità

ò ij rifless ëd la lòzna dël pecà

ëd j'euj dle fie danà dl'ombra e dël vent?

 

         Ala 'd colomba ch'a së slarga an seugn,

bianca sota na frangia d'ariss biond,

la front dël cit l'é na vision ëd seugn.

 

         E 'l ragg ëd sol ai bat, drit e sutil,

doa la fior dël pensé 's durbirà al mond.

E a lus ant l'aria coma lus në stil.

 

Orije cuchije 

         La rijada dël cit ël dì ch'a sent

- con le man arcinà 'ntorn a j'orije

parèj sle mape reusa 'd doe cuchije -

la prima vòlta 'l son ëd në strument.

 

         Ò, 'nt sò gariòt. che 'd bije sclin-e 'd rije!

Chiel a savìa mai pi che, 'nt un moment,

da n'ambossor d'oton, da 'd fii d'argent,

podèisso volé al cel tante armonìe.

 

         Armonìe. Nen mùsiche. La mùsica

ël cit la sent da osej e grii, cogià

arvèrs ò a pansa mòla 'n mes a 'n prà.

 

         Siale e ran-e, për chiel, che orchestre 'd mùsica!

E 'l sàut ëd l'eva... E l'erbo carià 'd vent...

Òh, 'l rìe dël cit ch'a rij për në strument!

 

La sèrp (Ne Ij faunèt)

 

Prim amor 

         Gigin Bel Deuit l'é pa na bruta fija,

trallallà! 'Nt j'antaj vèrd ëd le persian-e

vintequat git ëd vintequat fontan-e

'd sol e 'd nòte d'un piano 'd Barberìa.

 

         S'un letin d'ombra a j'é 'n cit brun ch'a nija

'nt ij gorgh d'un seugn pien d'euj, osej, colan-e

'd fior misteriose, stèile d'òr lontan-e

e 'd làcrime ch'ai luso 'd maravìa.

 

         Fòra, la granda istà ch'a splend. Na mama

cus, an sla lòbia, 'n balon ross ëd pata

për arlegré sò cit quand ch'as dësvija.

 

         ma 'l cit deurm nen. L'ha 'nt cheur la prima fiama

për - trallallà, 'l nasin d'una buvata? -

Gigin Bel Deuit... Amor... Malinconìa.

 

Le neuit 

         Le neuit che peus nen deurme, an sël cussin

sento 'd carësse d'ale 'd parpajòle.

Mama, come le gòj sensa paròle

'd toa bin sensa basin-mignin-gatin.

 

         Ti l'has anlevame sensa còse dròle,

sensa fàule 'd magnin ò 'd cherubin,

ma drinta 'l cheur t'l'avije un nì 'd cardlin

tut fait ëd reuse, tut guarnì dë viòle.

 

         Ti 't lo stërmave daré j'euj sever:

ma mi 't sentija 'n fërfojé sutil

parèj d'una colomba 'nsima 'n dil.

 

         E ades, ëd neuit, t'ëm pòrte ij seugn leger...

Ò Mama fòrta che t'ij ses pì nen

epura, 'nt mi, j'é tò respir seren.

 

Ij Brandé N° 76 del 1949

 

Con il titolo Elegìe tre poesie tutte presenti su Ij faunèt: Litanie dla viva mòrt, Arabèsch ëd fin d'òtonn, Paròle an sl'eva

 

Ij Brandé N° 79 del 1949

 

Con il titolo 3 candelin-e 'd Natal le seguenti tre poesie:

 

Mistà (ne Ij faunèt)

 

Presepe alpin 

         Tò penel a l'é fait

con ij sign d'una faja,

e, pi bianca che 'l lait.

la toa man s'antërtaja

contra 'l cel ëd la tèila

'ndova sponta na stèila.

 

         Sponta 'd zora 'l cioché

'd na gesiòta 'd montagna

a l'anval d'un giassé.

Giù dal tèit ëd lavagna

ij candlòt l'han dë stisse

ch'a smìo 'd làcrime nisse.

 

         An doe fnestre a sbërlus

una póver ëd reusa.

Ël cel vèrd l'é 'n prà 'd lus,

ël paìs n'ombra 'ncreusa.

Ma 'n sla gesia violëtta

a j'é n'aria 'd baudëtta.

 

         J'é, su tuta la val

l'anvìa 'd vòle d'un'ala

che la sèira 'd Natal

sta për deurbe an sla spala

dl'Angel bleu ch'a dirà

che Nosgnor a l'é nà...

 

         Ti 't dësvije un mè seugn

coatà 'd nébia legera

che sugnava: ma, leugn,

ant n'àutr mond dont i j'era

n'artié 'd flecie, dë slese

e d'orcin ëd cirese.

 

         Seugn sugnà 'nt cole neuit

dë vià granda, an famija,

'nsugnachì tra ij bëscheuit,

ij rè Magi e Marìa

(ant j'ariss na carëssa)

spetand l'ora dla Mëssa.

 

         Tò penel a l'é fait

con ij sign d'una faja,

e, pi bianca che 'l lait.

la toa man s'antërtaja

contra 'l cel ëd la tèila

'ndova sponta na stèila.

 

Casòta 'd cristal (ne Ij faunèt)

 

Ij Brandé N° 81 del 1950

 

Con il titolo Mascarin-e venezian-e le poesie:

 

Góndola 

         Ombra dl'ombra d'un cit drinta na cun-a

che dondoland a scor s'un mar dë vlù

mi son l'ala bleussiel d'un seugn përdù

ch'a sghija 'n sl'eva 'nt la neuit càuda 'd lun-a.

 

         'L ventaj d'un fanalin an fèr batù

lambrisa 'd fëston giàun la scala brun-a

d'un palass bianch che da 'n pogieul a sgrun-a

'd farfale vërde d'un giardin pendù.

 

         Sota l'arch d'un pontèt ël rem a canta

con ëd tonf, ëd sospir dë stisse... A rij

pen-a surtì sul Canal Grand. E a svanta.

 

         A svanta e a canta. E tut mè cheur l'é un crii

d'un gran violin ch'a nàviga... E a m'ancanta

'n bësbij-gatij ëd fii sutij tra ij dii.

 

Neuit dogarëssa 

Neuit, dogarëssa velà

a deul,

che dal pogieul

Ducal, pontinà

'd parpèile,

të slarghe al cel

ël mantel

ricamà

dë stèile.

 

Neuit, dogarëssa velà.

 

Pont dij Sospir 

I tò dìi al ciar ëd lun-a

filo, con ëd cit frisson,

ël fil bianch d'una canson:

e mi s-ciairo un ragg ëd lun-a

scantirà 'n sl'arch ëd na cun-a.

 

Lido 

Ël mar l'é bërlusent

e giajolà

come na coa 'd paon

ant la raja dël sol

svantajà.

 

Statuin-a 'd Murano 

Na sirenëtta

dij cavèj azur

am canta na cansonëtta

setà tra doi sambur

an brova al lagh dël cheur

tërbol e scur.

 

Fnestra 'd Ca' d'Oro 

Trè mascherin-e  nèire 'd zora 'l bianch

dle fior ëd j'euj, dij sen e dl'angonaja.

'N linseul, sospir dë viòle, sota 'n fianch.

Un drap d'òr ëd ciairdlun-a an sla muraja:

con l'ombra d'un tricòrn, d'un mandolin,

dl'opa 'd na spà... d'un òm ch'a fà n'inchin.

 

Tramont a Chioggia 

Le galinëtte 'd mar a vòlo 'n sl'onda

come 'n vòle 'd canson con j'ale bianche.

'N brucel vira la vela vagabonda.

E ti, speransa, a pòch a pòch t'ëm manche

e mè cheur ant ij gorgh, sol, a sprofonda.

 

Rialto 

Brun-a venessianin-a, tò basin

che, giù dal pont, ant l'eva dël canal

a l'é sautà parèj d'un pèss d'opal,

a l'ha lassame 'n gust ëd sal marin.

E, tra ij rifless dij liri 'd lus dle sponde,

le soe scaje 'd diamant a splin-o j'onde.

 

Villa a Mestre 

         Ant un giardin lontan tut profumà

ëd silìngrie violëtte e 'd gili bianch

a j'é doi orm ch'a pòrto tacà ij branch

ij neu d'una sbalàucia angarlandà.

 

         E në scarabotin an falbalà

as dóndola piegand na frisa ij fianch

al vent ch'ai àossa, ad ògni vòl balanch,

ij pissèt dle brajëtte ricamà.

 

         La damisela a l'ha un librèt an man

e ij sò euj ëd pervìncola sincera

fan finta 'd lese. E as dóndola legera.

 

         Ma 'nginojà 'n sla gìaìra a j'é un galan

ch'a la rimira: e as tòrz d'una manera...

Al son d'na ciribébola bërgera.

 

Giardin a la Giudecca 

Le stàtue a pioro làcrime 'd rosà

da j'euj ëd pera fiss ant l'ombra ancreusa.

S'na banca solitaria a j'é na reusa

ch'a meuir, ansangonà, randa a na spà.

 

Ij Brandé N° 84 del 1950

 

Tre poesie sotto il titolo di Roma vërda 

                  Ai poeti Mario dell'Arco e Renato Bertolotto

 

Fiòca sul Palatino 

Saran-ne piume d'àngei pen-a nà

ch'a sopato j'aluce an Paradis

costi fiochèt ëd lan-a bianch e gris

a mila a mila ant l'aria sfarfajà?

 

         Ij cit a slargo j'euj ëd fior d'alis

ciapandje con ij dii frèsch ër rosà

e a balo ant una nìvola sbardlà

rijend con ij dentin chichin ëd ris.

 

         ... A son j'arbre che, ant n'alba 'd primavera,

as bagno drinta un mar ëd cel azur

spantiand dë scume una ventà legera.

 

         J'arbre ch'a spòrzo ij brass lustr ëd cel pur

ancontra 'l sol - pi càndie che la pera -

dle stàtue mòrte sota ij làur ë-scur.

 

Castel Sant'Angelo 

D'nans a la tiara d'òr dël Vatican,

Castel Sant Àngel fros, la toa bordura

'd modion sagnos a l'é na roa 'd tortura

ch'a l'ha scarniflà 'l còrp dël mond cristian.

 

         Campà dai Papa su la seportura

d'arsipress vèrt d'j'imperator roman,

ògni toa pera a crasa un cheur uman,

ògni toa frà l'é un crij frèid ëd paura.

 

         Ma l'àngel che 'n sla sima dla toa tor

a slarga j'ale ant ij tramont ëd feu

l'ha j'ànime 'd coi mòrt drinta j'euj bleu:

 

         e a svanta ad arch un bras da gladiator

scurpì 'nt ël gest ëd dësfrandé la spà

contra tuti ij nemis dla libertà.

 

Villa d'Este 

         Villa d'Este, un poema d'ombre e 'd lus

a l'é tò parch a val dël precipisse

dle toe scale ch'a pendo come 'd bisse

dal bèch d'n'aquila an sima 'n giassé 'd lus:

 

         e a dësgropo j'anej dle cove slisse

fin-a al vial ëd ciochëtte e d'erbalus

andoa, tra ij liri 'd pera, as drisso ij fus

dle Sent Fontan-e 'd capilèr arisse.

 

         Dacant a lor, ij Dragh a mando un crij

travèrs a na gra lansa 'd quarz piantà

ant le ses boche unije. E 'l sol a rij.

 

         A rij, con mila rùpie 'd ragg dorà,

sle dodes cane dl'Òrgo e a tonfa ij dij

ant l'Ovada a pié 'd pèrle una copà.

 

Villa d'Este, le reuse de spalera

che dai pogieuj a pendo an s'j'arsipress

s'anrubìn-o la porpra dij rifless

dle cane dl'Òrgo, bianche, an filonghera.

 

         Ij sò spricc, rubatand, fan na tastiera

dë scume con ëd man ch'as coro apress

dësvijand una mùsica 'd rifless

e d'onde 'd son ant j'onde dla pëschera.

 

         E, come le navà 'd na catedral

ëd pìlie 'd mus-cc e 'd vedrijà d'azur,

le lèje arson-o d'una pastoral;

 

         mentre Ippolito d'Este, 'l cardinal,

- tut sol, tut vestì 'd ross - con j'euj ë-scur

guarda una ninfa e a les ant ël missal.

 

         Villa d'Este, da l'ànima 'd toa ròca

të s-ciòde 'd faje alpin-e una garlanda:

con caviere d'ambrune, euj bleu 'd lavanda,

dentin ëd giassa e brass lusent ëd fiòca.

 

         Na larga sinfonìa a va sonanda

l'eva ch'a seurt da toe sorgiss e a dròca

- con la baudëtta sclin-a d'una ciòca

'd cristal sislà - su la campagna granda.

 

         E tuti ij bòsch d'ulìv d' Tìvoli a canto

un còro 'd nòte - dë siale d'argent -

scrite sul feuj dël cel rigà dal vent.

 

         Tant che sul tò blason j'àquile a svanto

j'ale tra ij liri 'd pera, e, 'nt ël tramont,

na palma 'd lus anglòria la toa front.

 

Ij Brandé N° 86 del 1950

 

Tre poesie sotto il titolo 3 ciò 'd crocifiss

 

Mare d'òm 

Una cùpola 'd carn a l'é toa pansa

e drinta a j'é na cros ch'a lus ant l'ombra.

Ai pé dla cros e 'd nans a n'autàr ross

a j'é na cita bestia ch'a s'angrigna

con ij ginoj slë stòme e ij pugn ant j'euj.

Sarà-lo n'agnel bianch ò 'n luvòt gris

cola bestiëtta ch'a tramola e a seugna?

E a seugn-lo 'd rampigné su cola cros

për sauté 'nt le pasture dl'arch-an-cel

ò 'n mes al laberint bleu-vèrt d'un bòsch?

 

Sarà-lo n'agnel bianch ò 'n luvòt gris

cola bestiëtta ch'a tramola e a seugna?

 

A seugna coma peul sugné na smens

ch'a sà 'ncor nen còsa sarà doman:

se në spì 'd gran ò 'n glazeul d'erba sùa.

E 'd nans a chila a brusa cola cros

fàita con ij rubin dël sangh dla mare.

Con le man e ij piotin ëd pel rupiosa

un dì la rampierà parèj 'd na scala

për seurte, fòra 'd l'ombra, ant l'òr dël sol.

Ma la cros ai chërsrà chërsend con chila,

për tuta la soa vita: rabastandla

sle pere dël senté creusà 'nt le ronze

d'un Calvare 'd torment batù 'n sla sima,

'd ròche aùsse 'd cristal, da j'ore 'd giassa

dla tempesta cilesta dl'agonìa.

 

Sarà-lo n'agnel bianch ò 'n luvòt gris

cola bestiëtta ch'a tramola e a seugna?

 

Òh, sò cheur ampëssì l'é nen la màndola

mericanta dla fàula d'una bestia!

A vivrà mai ël paradis servaj

ch'a specia ij sò paisagi ant j'onde càude

d'un sangh nen mës-cià 'd làcrime, odoros

ëd la resna dij bòsch, dla sal dij mar

(ij cavèj vèrd, j'azur euj dla natura),

sota 'l sol ross dl'amor ch'a coata 'd reuse

'l cussin d'amel dla lun-a, ant ël misteri

ciair d'una vita 'd pura gòi ëd vive!

 

Sarà-lo n'agnel bianch ò 'n luvòt gris

cola bestiëtta ch'a tramola e a seugna?

  

Nò. Nò. L'é 'l fieul ëd l'òm.

L'é 'l fieul ëd l'òm ch'a sent ant le soe ven-e

ij rifless ëd la cros ch'a brusa 'nt l'ombra

dla toa cùpola 'd carn, ò fomna përgna.

Ò ciòca 'd guèra! Ò cesa dël pecà

'ndoa ch'a prega an silensi - a pugn sarà -

contra j'euj bòrgno, sol, sol, angrignà

'd nans a la cros che sempre a porterà

në sghincio con ël cheur dl'umanità:

un cheur fait con un grum ëd sangh macà

d'un Òm pendù, 'n s'na cros ëd feu, squarsà.

 

La nòra 

Sla bërlecia, 'l cit mòrt a smija 'd fiòca.

Ij siri, antorn, a son candlòt ëd giassa

ch'a sofio adase, vèrs la vòlta grassa

quat file spësse 'd coton nèir ch'a dròca.

 

A dròca, a fiòch, su na caviera 'd lin

cangià da j'ani ant una pruca finta;

a pioro tuti ij sorch dla veja grinta

e a lermo, a lermo, j'euj, 'd zora 'l cussin.

 

Nen na vos, un respir, un gest ch'a sgaira

l'ora fërma anciodà come na càssia.

Ël cit a deurm cunà sul brass dla Grassia.

Ël rosare dla pieuva a bat ant l'àira.

 

Sënner sla vita, 'd zora 'l feu dëstiss.

Randa a la fnestra, na fomnin-a fòrta,

përgna 'd na vita neuva ch'a la scòrta,

a speta: e a varda: con j'euj largh... largh... fiss.

 

Pasqua 'd Ramulive 

Meuire a l'é mach n'àutra manera 'd vive

sfërvajà 'nt mila vite - anvece d'un-a -

tra 'n fërfoj d'ale e d'arie basative,

 

Una càssia da mòrt e l'é na cun-a

'nt j'onde dla tèra fërme tra doe rive

fiorije 'd ragg ëd sol e 'd ragg ëd lun-a.

 

Cun-a da mòrt d'un cheur ch'a torna arvive

'nt mila cit cheur soa Pasqua 'd Ramulive.

 

Ij Brandé N° 89 del 1950

 

Con il titolo Ij rat a canto queste tre poesie:

 

Ij rat a canto (Ne Ij faunèt)

 

Paràbola sonàmbula dij Poeta 

Ij Poeta a son ëd mat

da gropé

con ëd garlandin-e 'd viòle.

Ant la testa a l'han ëd rat

che ij pensé

sgrun-o pian come 'd ninsòle.

 

         Quand che, 'd neuit, la lun-a a stend

da stërmà

'd linseuj bianch an sle muraje,

ij poeta con un trend

d'òr foà

van a fné l'erba dle faje:

 

         n'erba tuta 'd fii d'argent

ancutì

come 'd diesis ëd chitare

ch'a sangiuto ai buf dël vent

tra ij spì

e 'n s'j'acut ëd le zinzare.

 

         Fnà ch'a l'han as cogio strach

a l'anval

ëd j'arbrëtte carolin-e,

con la testa 'd zora un sach

corm ëd piume 'd canarin-e.

 

         Peuj a gieugo con j'euj largh

a sugné

'd nòsse bianche con le stèile.

Chi 'nt ël seugn a l'é pi gargh

paga ij fré

an brusandse le parpèile.

 

         Col sarà mai pì un sunàmber

patentà

fieul dël seugn e dl'armonìa:

ma 's n'andrà parèj d'un gàmber

andaré

ant ël mond dla gent falìa.

 

         Col che, anvece, a seugna mej

sposerà

la pi bela tra le stèile:

e dël seugn tuti ij fratej

ancërmà

vischeran tante candèile.

 

         Peuj andran an procission

ant la neuit

con ël bel sultan an testa.

Tant che, 'd zora un gat maimon,

con bel deuit

calerà Venere an festa.

 

         Son fringant ëd mandolin,

fum d'incens,

tir ëd reuse a garabìa,

fin-a a l'Ave dla matin

tuta smens

sëmneran d'ògni folìa...

 

         Fin che ai prim ragg dël sol

ël prim gal

canterà da na cassin-a

e da sota d'una rol

ël signal

dl'alba aussrà na lodolin-a.

 

         'L prà dij seugn sarà desèrt.

Mach un gat,

nèir, patacio e con j'euj gris,

piantrà j'onge ant j'euj duvèrt

d'un gròss rat

anflà 'd sangh fin-a ai barbis...

 

         J'ùutri giari ant ij grané

sugneran

la poetica aventura

dël cambrada neuitolé

fait sultan

d'na cilesta creatura

 

         che 'nt un harem pien dë stèile,

fie dël cel,

l'ha portalo an procission

an bindandje le parpèile

con un vel

e a caval d'un gat maimon...

 

         Ij poeta a son ëd mat

da gropé

con ëd garlandin-e 'd viòle.

Ant la testa a l'han ëd rat

che ij pensé

sgrun-o pian come 'd ninsòle. 

Simiteri 

Ij rat dij simiteri a bèivo j'euj

d'aquamarin-a frèida dij bej fieui

cogià dacant ai còrp dle bele fije

ch'a l'han massaje a s-cioncionà 'd busije.

Le bele fije, aranda ai sò bej fieuj,

sospiro 'd vèrm tra le radis d'j'urtije

 

         E spà 'd croz foro ij cheur ëd fieuj e fije.

 

Ij Brandé N° 92 del 1950

 

Con il titolo Mostra përsonal cinque poesie:

 

S'un mè ritrat ëd gioventù 

         A disdeut ani che 'l mond a l'é bel!

                                  Brofferio 

L'avìa na front duvèrta come 'l feuj

d'un lìber ancor bianch doa che 'l destin

l'avrìa peuj scribacià - con un piumin

meujà 'd velen - tut lòn che sai ancheuj.

 

         L'avìa d'ombre 'd neuit sombre antorn a j'euj

dont an fond a s-ciuplijo doi lumin

che ant la stagion dle fior e dij basin

j'ero inchiet come coi dij cavrijeuj.

 

         L'avìa na boca alèrta a la cantada

ch'as viscava sovens a la rijada

da fé tramblé d'anvìa Pantaguel.

 

         A disdeut ani che 'l mond a l'é bel!...

Ma, dòp vint agn, vorrìa savèj përché

sai pi nen rije e sai pi nen pioré.

 

L'erbo 

                            A vintesinch ani. 

Òh pudèi dëscarvé dal mè torment

le man ëd tanti mòrt giàun e spurì

ch'as taco come 'd ronze antorn a mi

e am gropo a l'erbo antich ëd la mia gent.

 

         Ò branch sèch dij me vej, pudèive dì:

«Lasseme andé lontan ambrass al vent.

«D'zora dle vòstre rame, aut, prepotent,

.«mè gich a sèrca sò destin fiorì».

 

         Òh pudèi liberé 'l sangh ëd le mie ven-e

dai velen ransi e stràch ëd la famija

për na virtù segreta d'alchimìa.

 

         E pudèime drissé 'nt j'albe seren-e:

erbo novel tut angëmmà 'd soris

piantà 'nt la tèra con le mie radis!

 

A metà stra 

                  A trant'ani. 

Ànime sëcche 'd patriarca gris

che ciame l'aventura na folìa

e na rogna dël cheur la poesìa,

mi visco ant vòstre barbe mè soris.

 

         Mia stagion d'esperiensa a l'é compìa

e su la carn ferìa dai mè nemis

son s-cioduve le reuse 'd paradis

ch'a profumo 'd bontà l'ànima mia.

 

         E son content ëd costa vita grama.

E son content dël mal che l'hai sufrì

e dël pòch bin che 'l mond l'ha avù për mi.

 

         Nì fòl, nì furb. Ma con ant cheur na fiama

ch'am visca ant j'euj la fiusa ant ël doman,

vad vèrs la vita ch'a më stend le man.

 

Le còrde d'òr (Anche su Ij faunèt, riprodotta per mantenere l'unità poetica) 

                  A trantesinch ani. 

Òm fait ant l'ànima e 'nt ël còrp, Nosgnor,

dòp avèj surbì tuta, an ginojon,

l'eva an-mascà dla sors ëd j'ilusion,

l'hai bin pòch da ciamete or-e-piror.

 

         Na caban-a spërduva 'nt ël canton

d'un bòsch. Un giardinèt ëd pèrsi an fior.

Doi sen drit e 'n bochin për fé l'amor

quand am cissa l'anvija dël cravon.

        

         Pan e vin. Lait e bur. Vive content

s'un let ëd reuse e s'un orié 'd narcis

tra mùsiche d'osej, carësse 'd vent.

 

         E guardé pende al sol, con un soris,

da j'arch ëd j'erbo antorn a mè convent,

ampicà a 'd còrde d'òr ij mè nemis.

 

Stàtua vita 

                  A quarant'ani. 

Blòch ëd pera sarvaja, vita mia,

che l'hai scurpì con lë scopel d'assel

dël mè coragi batù dal martel

dla volontà 'n cadanse d'armonìa.

 

         E na stàtua a l'é 'lvasse vèrs al cel:

j'euj fiss - come 'l mè cheur a la vorija -

la front àuta splendrienta 'd maravija

e ij brass tèis contra 'l sol color dl'amel.

 

         A son passà j'uriss d'antorn a chila.

Slussi e vent l'han fronzà su la soa testa.

Ma la paròla «fin» l'ha 'ncor nen dila.

 

         Sota le pieghe 'd marm ëd la soa vesta

le bele forme a rijo 'd gòi sutila

fërme 'nt la sfida dl'ùltima tempesta.

 

Ij Brandé N° 101 del 1950

 

Con il titolo Apologìa dël chicchirichì le poesie:

 

Vilòta dij galucio paisan 

Galucio d'òr, sul cioché 'd mon

ross, ant ël cel ëd Vilastlon

 

Galucio viv, tut giajolà,                                 

ant na cassin-a an mes ai prà.                            

 

         Galucio-galucin                                           

- doi galucio paisan -                                        

che cante a la matin                                            

ant mè paìs lontan.                                         

 

Canteme drinta ‘l cheur                                   

una canson d’azur                                           

ancheuj che un fià ‘d maleur                                

         tut ël mond a fà scur.                                                

 

                  *

Paìs baròch, quacià ‘nt ij gran,                         

mi ‘t portrai sempre an palma ‘d man.          

 

Dòp avei vist mond e sità,                              

tornerai, vei, doa ch’i son nà.                                     

 

         Paìs-paisotin                                                   

         che ‘t madure ant ël sol                              

         ij pom gròss ëd j’autin                             

         ch’a viro an sël picòl.                                              

 

         Pensandte, stamatin,                                        

         mi ‘m sento un paisanòt                               

         con doi galucio avsin                                     

         ant l’èira ‘d so ciabòt.                                    

                  * 

Ciabotin bianch, ricamà ‘d vis,                     

specie ‘nt doi euj ëd fiordalis.                      

 

Të s-ciaro, an seugn, bërluse an fond                   

ëd la mia vita ‘d vagabond…                                   

                  

Ant na gàbia d’argent                     

                  doi galucin ardì                              

                  ancheuj am pòrta ‘l vent                    

                  tra ij portugaj fiorì.                                  .

  

                        E mè cheur prepotent                             

                  a svanta degordì                                

                  come na crësta                              

                  ant l’ora dël mesdì.                                   

 

E a canta drinta ‘d mi:                               

        

Chicchirichì                         

- Chicchirichìiii!

 

Galòro brassilié 

Galòro brassilié

con le piume arcinà.

Òhi là lì, òhi là là!

 

Galòro brassilié

con ti mi veuj canté

quand a splend la rosà.

Òhi là lì, òhi là là!

 

Ël galòro (Ne Ij faunèt)

 

Ël Mèistr dël còro 'd mesdì 

Ël suznì 'd na cavalin-a,

'l caquaré d'una galin-a,

ël pëpié  'd tërdes pipì...

L'é la mùsica 'd mesdì

ch'a j'é 'nt l'èira dla cassin-a.

 

Con ël sol ant le parpèile

e sëmnand pianà dë stèile,

mèistr dël Còro a s'àussa 'l gal

con n'acut a dé 'l signal

d'ampinì le gardamèile.

 

Grùpia, arbi, garbin, giara

fan un trandoné 'd chitara

s'un final ëd mandolin...

E le bestie, con n'inchin,

cheujo 'l premi 'd soa fanfara.

 

Ij color 

Ël nèir ai mòrt. Ël giaun ai vej. L'azur

ai cit. Ël vèrd ai giovo. 'L bianch e 'l gris

a la bòria dij rè montà 'n curnis,

al barbaròt dël boch dij rognon dur.

 

Mi veuj ël ross ch'a sprìcia da la vis,

ch'ambraza 'l cel d'zora ij palass già scur,

ch'a visca ij bòsch, ch'a rij sui pom madur

e sui làver dl'amor ai mè soris.

 

Mi veuj ël ross ëd le rivolussion

ch'as fan sot la bandiera 'd na vestin-a

rossa come la fiama 'd na canson.

 

Ël ross dij basin ross che a la matin,

spontand ël sol, ai nonsia a la galin-a

'l chicchirichì d'un gal garibaldin.

 

Ij Brandé N° 103 del 1950

 

Crocifission an reusa (Ne Ij faunèt)

 

Ij Brandé N° 105 del 1950

 

Nino Costa (Più sopra tra le poesie de Ël Tòr)

 

Ij Brandé N° 106 del 1951

 

Al Poeta Arnaldo Soddenino arseivend sò lìber «A l'ombra 'd mè cioché»

 

         Car Sodanin, che a l'ombra 'd tò cioché

't festegie ij sinquant'ane 'd poesìa

mi son mach un galèt con la puvìa

ma a le toe nòsse d'òr i veuj canté.

 

         Veuj canté la toa lauda a garabìa

për mont e pian, për rive e për senté,

tant che le ciòche a taco a ciocaté

da tò cioché ch'a strambla d'alegrìa.

 

         Ò Sodanin, ardì come un cardlin

ëd piume grise ma con ël bech dur

ch'a scriv ancora «amor» sël feuj dl'azur:

 

         Tente ai branch àut e scàuda un nì 'd basin

për toe nòsse 'd diamant còtie 'd boneur

con la Musa 'd Turin ch'at rij an cheur! 

Questo sonetto apre la raccolta poetica di Arnaldo Soddanino Sôta la Mole

 

Ij Brandé N° 108 del 1951

 

Con il titolo generale di Vërtigo 'd zanzarin le seguenti poesie:

 

Vërtigo 'd zanzarin 

Vërtigo 'd zanzarin tra le gasije:

zanzij d'arpe d'aragn ant l'ombra ancreusa.

Le stèile am pieuvo an s'j'euj sënner ëd reusa.

E 'l mar cheuj mie pianà 'd sàbie e 'd chuchije.

 

Ël cardlin 

         Se mi fussa 'n cardlin, vorrìa volé

ant la neuit profumà dla toa caviera

quand che, a la sèira, la toa man legera

a cheuj j'ariss d'zora 'l cussin orié.

 

         E 'n sël laghèt ëd giassa dla specera

vorrìa con mè becucio mëssoné

ij rifless dij tò seugn për ricamé

'nt ël sèrcc dla lun-a 'l cheur dla primavera.

 

         Peuj quand le viòle 'd j'euj stèilà 'd giusmin

at fioririjo a l'alba - al prim soris

d'un ragg d'òr pen-a nà da un ragg d'argent

 

         mi vorerìa volé 'n s'j'ale dël vent

vèrs un cioché 'd ciochëtte e 'd fior d'alis

për fete un arch dë s-clin ciochin-basin.

 

Sèira a Fiésole 

Ale 'd ratevolòire. le feuje madure dël fì

nèire a scantajo 'nt l'aria 'nvlupà le ragnà dl'ambrunì.

 

Frèsche le prime stèile, bochin-e violëtte 'd lilà,

a rijo 'n la ramaja dij làur ëd lus d'òr vërgantà.

 

Barbe 'd mus-c a më stisso 'n sla front cite mosche dë vlu.

A vòl bass a sgarisso storm fòj ëd rondon spërdù.

 

Ciòca d'argent dla lun-a tramola sul clàustr andurmì.

Bleu ciochin ëd ciochëtte dan l'ora a j'orleuri dij grì.

 

Tórtola ansugnachija pend n'ala dal tèit a berssò

d'un Crist an cros: e a smija 'l salut d'un ventaj rococò...

 

Seugn d'amor che t'ëm chite, òh, speta che peussa visché

mach na splùa dë speransa con la lusentela ch'a j'é

 

                  là, 'nt l'ombra, 'ndoa nija 'l sentè:

  

Tërfeuj 

D'zora mè cheur gorègn ëd vagabond

j'era la póver dle stra 'd tut ël mond.

Amor m'ha batù 'l cheur con un tërfeuj:

e cola póver l'é volame ant j'euj.

 

Ël sìngher 

Va për la neuit ancreusa, 'l sìngher dij seugn e dle stèile,

e an sël mantel na reusa ai casca. A sorido le stèile.

 

- Fërmte, poeta. Guarda coma son bela e fiorija! -

dis con na vos goliarda, la reusa - ... i son bela e fiorija! -

 

Canto le vos lontan-e dël vent, sò cambrada 'd ventura:

- Lassa le còse van-e. Va, sol, a la bela ventura! - 

                                               *** 

Passa 'nt l'argent dla lun-a, 'l poeta, e un lagh a lo ciama:

- Fërmte. Cost'onda at cun-a coma 't cunava toa mama...

 

(Mama, così sola e bela, mach chila a conòss la soa pen-a:

chila a savrà pasiela, l'angossa che 'l cheur j'anvelen-a!).

 

Stissa dal cel la brin-a sle piante chinà 'n sla crosiera.

Chiel la soa stra l'andvin-a: lo guida la stèila boera. 

                                     *** 

Ròche frose 'd mistere strapiombo 'n s'na pian-a lusenta.

Mùsiche 'd nòte gueriere ricamo na fàula violenta.

 

Scumo contra la sponda rabiose canson ëd bataja:

peui na carëssa d'onda j'artira tra ij fii d'una maja.

 

- Mar, ti 't sas la mia pen-a!... - 'L sìngher a canta a la lun-a.

L'ànima a s'anseren-a. Tra ij gorgh j'é na vela 'd fortun-a.

 

Lë stronel (Ne Ij faunèt)

 

Ij Brandé N° 113 del 1951

 

La slà dël let 

         La slà dël let l'é ricamà a Bandera

con osei, parpajòle e garlandin-e

ch'a l'han carëssà j'euj dle marchesin-e

cogià sota sta festa 'd primavera.

 

         Chi sa quanti bei seugn - tra le tendin-e

bandà su le colòne aute 'd nosera -

l'han sfarfajà tra l'òr d'una caviera

ant ël sécol grassios dle crinolin-e!

 

         E ij linseui ëd përcal, còti e lusent,

chi sà ij frisson ch'a l'han dovù prové

guernand la polpa 'd doi persi carné:

 

         doi persi ch'a spompavo al seugn rijent

d'una damin-a reusa dël Sessent

sùbit dòp n'aventura al bal masché!

 

Ij Brandé N° 116 del 1951

 

Con il titolo Scaje 'd pèss le poesie:

 

Seugno na poesìa 

Seugno na poesìa

pi frësca e solitària

d'una carëssa d'ària

fronzija

dl'armonì

dël gatij d'un'avija.

 

Quaicòs come na scala

'mbastija 'd ragg ëd lun-a

'ndoa che, 'n sla sima, as cun-a

mach l'ala

'd na farfala:

un'òstia 'd lus ch'a bala.

 

Alga marin-a 

          Rivëdo i tò bej euj color dël mar

quand ch'a specio ij mè euj nèir e profond

e d'antorn a së slarga tut un mond

ëd trasparense: come an fond al mar.

 

         E, d'zora la carn reusa, le toe ven-e

rivëdo: come ij fii 'd j'eve marin-e

che, 'nt un argogh ëd viòle e dë stèilin-e,

s'anvlupo antorn ai brass ëd le siren-e.

 

         E rivëdo ij tò làver ëd coràl

ch'as deurbo su le perle dij tò dent

e che dij mè basin son tut ël mal.

 

         Ò creatura dël mè seugn d'amor,

mi seugno che 't carësso ij fianch lusent

e ti 't frisson-e come un'alga an fior.

 

Le trè patìcie (Ne Ij faunèt)

 

Pësca a Capri 

L'onda a l'é vërda e giaja

come na coa 'd pavon.

Më spòrzo dal barcon

për vëde se, 'nt la maja,

j'é 'd nerèidi e 'd triton.

 

Ma 'm sento su le spale

come 'l pèis ëd doe man:

e, tut càndi, un gabian

m'anvlupa j'euj con j'ale

càude 'd sol african.

 

(Missionare dle onde

mandà 'n vòl da Nosgnor

a salvé 'l pëscador

da le siren-e bionde

ch'a lo an-masco d'amor?).

 

Mè cheur l'é na cuchija

che vnì dal mar a sent

un fil ëd vos d'argent...

(L'é 'l sospir d'una fija

ò 'l sùbe d'un serpent?).

 

Sicilia (Ne Ij faunèt)

 

Regret 

Pòvra mia gioventù

sgairà travèrs al mond

e che rivëdo an fond

al Mar dël Temp Përdù...

 

"Lampàre" 

La cita e la grand'Orsa, la caviera

'd Berenìs e le stèile 'd tut ël cel

staneuit a l'han lassà casché 'l mantel

ëd seda bleuva e a son tonfasse an mar.

Bërluso patanuve an filonghera

con un ciarivarì 'd rifless bizar.

Staneuit ël cel l'é un mar dë scume e d'onde.

E 'l mar, un cel ch'a lus ëd teste bionde.

 

La cadnëtta  

         Dime përchè d'antorn a la cavija

't l'has na cadnëtta d'òr pòrtafortun-a

che 'nt la màgica neuit dla toa pel brun-a

l'é 'n sèrcc ëd lusentele an fantasìa.

 

         Dime përchè, quand la mia mente as cun-a

come na vela an s'n'onda 'd poesìa,

vëdo, con j'euj ëd l'ànima stupìa,

la toa cadnëtta fàita 'd ragg 'd lun-a.

 

         Dime përchè ij gorin ëd le toe ven-e

ant la malïa as gropo d'una tèila

filà da j'aragn giàun ëd le mie pen-e.

 

         Përchè arvìscola it tonfe a pié na stèila

nià 'nt n'àqua vlutà 'd mùsiche seren-e

e në sprìcc d'òr am brusa na parpèila.

 

Ij Brandé N° 120 del 1951

 

Titolo generale Pere 'd Roma. Dedicate al poeta Bartolomeo Capra, le seguenti poesie:

 

Primavera 

                  Villa Doria Pamphili 

Fin-a 'l git dla fontan-a, a tò passage,

a s'inchin-a con grassia 'd nans a ti

con në svantaj ëd perle e un bianch merlì

'd nébie che, al vent, a scumo an sël feujage.

 

         Fin-a le feuje dël persié fiorì

at vòlo ancontra, tënnre, con n'airage

ëd parpajòle reusa, a fé romiage

'ntorn a toa testa bionda. E a canto ij nì.

 

         E at canto ij nì una mùsica 'd bësbij

antërsija tra ij ragg dël sol e ij fii

dl'ària sbogià, 'nt ël pass, da la toa vesta.

 

         Ò Madonin-a con ël cheur an festa!

Ò Primavera dle canson d'amor

che 't pòrte, an sen, un cit mòrt. Mè dolor.

 

La mònia pastora 

                  Ponte Milvio 

Ancheuj l'hai n'àngel chin d'zora l'orija

ch'am parla. Fià 'd rosà. Le soe paròle

a son në scop ëd bianche parpajòle

ch'a vòlo ant ël giardin dl'ànima mia.

 

         L'é l'angel dij ricòrd. M'arcòrda pian,

con na vos nuansà su 'n respir d'ale,

na mistà: 'd cole piturà 'ns le pale

dij vej autàr da 'n pòr artié paisan.

 

         Una mùsica 'd seugn deurb ai mè euj

un bòsch ëd pin ëd mar dle cope a ciòca.

Ant l'alba silensiosa. 'd vòlte a dròca

an sl'erba un cit romor che l'aria a cheuj.

 

         D'antans-antan as sent ël tonf dë vlù

'd na cocolin-a rubatà 'n sle feuje,

na rama ch'as dëstaca, 'l cri 'd doe greuje,

'l fërfojé 'd piume d'un frangoj përdù.

 

         E sti cit romor son ëd frisson

ch'arbato pian, lontan, drinta le ven-e

dël silensi andurmì sot le seren-e

caviere 'd j'erbo ant l'alba sensa son.

 

         Aranda a 'n monasté, cost bòsch ëd pin

l'é na pianura vërda coatà 'd cel.

Sota, tra ij bion, la nébia a slarga un vel

gris dësmajà dai ragg ëd la matin.

 

         Forà da 'd fass ëd ragg azur ch'a ven-o

a 'nluminé ij contorn d'una mistà.

Ant un reul ëd teren d'erbëtta 'd prà

doe stàtue da Presepe a s'antërten-o.

 

         Na vaca tuta mòra ch'a pastura.

Na mónia tuta an bianch tra la vërdura.

J'erbo massis d'antorn ch'ai fan bordura.

La nébia ch'a së s-cianca an s'na figura.

 

         An sla figura 'd cola mónia bianca

che tra le man a l'ha 'n travj a maja,

che sota 'n brass l'ha na bachëtta giaja

e, an testa, 'l capuss bianch con l'ala bianca.

 

         Con l'ala bianca 'nfilà 'd ragg azur

ch'ai pòso an sla facin-a 'd reusa-tea

'd carësse còtie fanà 'd vèrd-ninfea:

rifless ëd j'ombre dij grand erbo scur.

 

         Ël ghèm ëd garza 'ntorn a la soa gola

ai fà 'n còl ëd colomba. E 'l davantin

inamidà, sul sen, l'ha 'l Cheur Divin

ch'a lus gropà da 'n bindel ross ch'a cola.

 

         A cola, come 'd sangh, sl'ànima mia

ch'a rimira, 'nt la mùsica 'd col'ora,

la mistà viva dla mónia pastora

che - su la vaca mòra - bianca a vija... 

                            ~ 

         D'antorn a la sità dle sèt colin-e

j'esèrcit invasor l'ero acampasse.

Ant la sità,  j'alman - le teste basse

su le boche da feu - tra le ruvin-e.

 

         S-ciairor d'Apocalìs ansangonavo

la cùpola 'd San Pietro an Vatican.

Simiteri 'd cà veuide. An cel, lontan,

storm ëd vampìr d'assel a svolastravo.

 

         Milion ëd cheur batijo sota tèra...

E 'nt col bòsch solitare, an mes ai pin,

una vision ëd pas ant la matin

a s'anquadrava tra j'oror dla guèra.

 

         Come ant ël fond ëd mus-c d'una fontan-a

tramolava 'nt la nébia, la mistà,

dë 'd nans a j'euj d'un òm: sol, ancërmà,

a la varda 'd Nosgnor... N'alba lontan-a.

 

Su un bass arlev funerare grech 

                  Museo Profano Lateranense 

         Setà su 'n cadregon sla seuja 'd cà,

maestosa ant ël vel nèir ëd sò dolor,

la Mare a spòrz un bras con gest d'amor

a l'ùltim Fieul ch'a part a fé 'l soldà.

 

         Ël Fieul l'é bel parèj d'un lotador

mach vestì dij sò mùscoj e 'd na spà:

na man al mòrs ëd sò caval bardà,

l'àutra a la Mare. 'D nans a 'n pèrsi an fior.

 

         E la man ëd la Mare a strenz tra ij dii

la man dël Fieul come s'a fussa un cheur

gropà a n'àutr cheur con ëd frisson sutij.

 

         Nen na làcrima ant j'euj bianch ëd dosseur.

An sl'elm dël Fieul, un branch ëd pèrsi a rij

s'na cita sfinge 'd brons: frèida 'd maleur.

 

Ij Brandé N° 124 del 1951

 

Ël vej dle sabie (Ne Ij faunèt)

 

Ij Brandé N° 128 del 1952

 

Le làcrime dle viòle (Ne Ij faunèt)

 

Ij Brandé N° 131 del 1952

 

Message (Ne Ij faunèt)

 

Ij Brandé N° 136 del 1952

 

La seugn (Ne Ij faunèt)

 

Ij Brandé N° 140 del 1952

 

Cartaglòria 'd San Fransèsch dël desèrt (Ne Ij faunèt)

 

Ij Brandé N° 144 del 1952

 

A un poeta paisan (Ne Ij faunèt)

 

Ij Brandé N° 150 del 1952

 

Prim frisson (Ne Ij faunèt)

 

Mòrt ëd la primavera 

A-i-é 'd di che mè cheur a-i-é na pen-a

dossa coma na mùsica slanguìa

che as peul nen disse na malinconìa

tant a l'é ciaira, tant a l'é seren-a.

 

         Tramola, ant cola lus ëd maravija,

una gran ciòca 'd fior: ma con na ven-a

rossa, che aj visca ij bòrd, con una ven-a

ëd sangh come an sël fil d'una faussìa.

 

         E n'angelëtta 'd nébia, an coefa nèira,

ij pols che aj sagno... am ven sul cheur... legera.

Òh, bela mòrt ëd la mia Primavera!

 

         E 'l vent carëssa j'ariss brun dla sèira.

E le fontan-e ciaciarin-e a rijo

a le paròle che j'erbo ai bësbijo...

 

Ij Brandé N° 151 del 1952

 

Con il titolo S-cianchèt ëd menta, dedicate al Poeta Pinòt Casalegno, queste poesie:

 

Tramont (Ne Ij faunèt. Riprodotta per mantenere l'insieme) 

Ël sol a l'é un pugn ross con un ventaj

dë stëcche d'òr duvèrt an sla montagna.

L'aria as fronsiss ëd verd. Ël cel a sagna

sël fil ëd sàber d'un giassé 'd cristai.

 

Stèile 

Ël cel

a l'é pien d'ànime

luminose.

 

Vivù 

Ant ij mè euj comensa già a fé neuit

e mè cheur l'é rupì come un bëscheuit.

L'hai vivù fin-a tròp. La tèra am ciama

con ël bësbij dij làver ëd na mama.

 

Orassion 

Ël silensi a l'ha un cheur

e mi lo sento a bate.

Pòchi a l'han cost boneur.

 

Për le bestëmmie mate

che mi sovens l'hai date,

grassie, Nosgnor, dla pas

che ti sovens t'ëm dass.

 

Cassa 

Për elvé un vòl ëd përnis

ant un pra fiorì 'd tërfeuj

l'hai trovà 'd zora doi làver

         un basin-papàver.

 

I ero, 'd cò doi fiordalis

che a lusìo come doi euj...

Euj-bluèt. Basin papàver.

         Dent ëd serp sui làver.

 

Persié fiorì 

Le fior dël pèrsi profumà d'amel

am buto un buss d'avije ant ël sërvel.

         Peuj, ant l'ànima ancreusa,

ò amor, preuvo un gatij se i penso a ti.

Ij branch dël pèrsi, ancheuj, a son fiorì

         ëd parpajòle reusa.

 

La guida polar 

Un vej gorègn dë scòrsa 'd castagné,

con ant j'orìe ij pèil bianch ëd l'articiòch,

a bat la pipa s'un calanch ëd roch

d'nans al Mont Bianch. E am dis che a peul s-ciairé

- or che a l'é bòrgno - tuti ij di 'l mirage

dla neuit polar... e 'l Duca... ant sò gran viage.

 

Ël pan (Ne Ij faunèt. Riprodotta per mantenere l'insieme) 

Amprend a spartì 'l pan con le toe man.

Toclo mai con la lama d'un coltel.

Ël pan l'é sant, l'é benedet dal Cel.

Romplo adasiòt coma che a fa 'l paisan.

E scotlo a schërziné. L'ha 'l ritornel

d'në spi bëschì da l'ala d'un osel.

 

Sangh dla tèra 

Cogià paticio a pien-a facia ant l'erba

- sbës-ce 'd cavèj e 'd brojon verd ant j'euj -

scoto 'l bruì d'un'onda 'd sangh che arbeuj

sota toa scòrsa 'd primavera azerba:

Tèra che i baso a pien-a facia ant l'erba.

 

Ij Brandé N° 155 del 1953

 

Àngel an cros

 

An sël Calvare 'd mè cheur

a-i-é un àngel an cros.

Ma j'ale tèise sota ij sò brass bianch

- doe vele 'd piume vive scantirà

sl'erbo che a crìa përdon con ij doi branch

fiorì dle reuse rosse 'd soe man anciodà -

j'ale

a s-ciuplisso 'd frisson ëd boneur

coma se, fërme, a voleisso slargà.

La testa, su na spala abandonà,

l'é un bochèt d'òr ëd crisantem giassà

con feuje  sleuje, d'ariss biond moasì,

penduve 'd nans a j'euj; bluèt passì.

Sò còrp d'avòri, n'arpa sensa vos.

Ma da la boca, tra doi fìi ëd sangh

a-i seurt ancora un sospir armonios.

 

* 

An sël Calvare 'd mè cheur

a-i-é un àngel an cros. 

*

 

Davsin      .     .     .     .     .     .     .     -     Davsin.

(E na ciòca a bat ë-sclin).

Lontan     .     .     .     .     .     .     .     .     Lontan.

(E na ciòca a bat pi pian).

 

* 

Sota la stèila a sinch fiame 'd mia man.

 

Ij Brandé N° 161 del 1953

 

Con il titolo Parpajòle neire queste poesie:

 

Parpajòle neire 

Ò parpajòle neire,

ideje scure 'd mòrt,

che im vòle antorn, le seire

che i vîo sensa confòrt.

 

Dìi vlutà d'una man,

frissonant ëd dosseur,

pudeisse stenze pian,

con j'ale an cros, mè cheur...

 

Ò parpajòle neire

che im vòle antorn, le seire

che i vîo sensa confòrt.

Ò ideje scure 'd mòrt.

 

Ant l'ora dij sospir 

Ant l'ora dij sospir, che 'l sol a cala

slargand sui camp una mezombra bleuva,

ij sorch a smijo longhe preus dë viòle.

E ant cheur am seugna un ni 'd róndole fòle.

E ant l'ànima a më splend na stèila neuva.

E mia carn a frisson-a come n'ala.

Ant l'ora dij sospir che 'l sol a cala.

 

Feu folèt 

J'oslin ëd fiama che ant la neuit d'istà

a tërlo tra le cros dij simiteri,

se mai cantèisso, a canterìo ij misteri

d'j'amor sugnà dai mòrt annamorà.

 

Son vistme 

          Na neuit, son vistme mòrt.

L'avìa le man an cros.

Ij làver turg e smòrt.

I'euj ëd véder. Afros.

 

         Ant ij cavèj, le serp

vërdegiaune dël lum

dij siri. Un feu dë sterp

l'avrìa nen fait pi 'd fum.

 

         E mi guardava reid,

da 'n sla seuja steilà,

col mè cadàver freid

s'un let ëd sangh cogià...

 

         E un rije disperà

rompìa mè cheur gelà.

 

Testament 

Quand che sarai un mòrt

rusià da la vermin-a

e ij mè quatr òss bëstòrt

saran dventà 'd caussin-a,

 

         un pò 'd mè imor content

vivrà ant la tampa ancreusa

se am fongheran tra ij dent

le radis d'una reusa.

 

         La reusa 'd paradis

profumà d'alegrìa

che piantereve, amis,

'd zora la tomba mia.

 

         Così sia.

 

Nebia an ël ri 

Trè sàles an fila

a son-o l'arpa an sël ri.

N'armonìa sutila,

adase, adase, intra ant mi.

 

         Trè sàles an fila

a son-o l'arpa an sël ri.

E l'onda vagabonda

ven a cogieme an sen

na bionda moribonda

Poloneisa 'd Chopin. 

 

Pas 

L'erbo a l'é strach d'avèi portà tròp vent

e adess a stira ij brass ant la neuit ciaira

viscandse, con la man 'd na feuja maira,

la velieusa 'd na stèila 'd ragg d'argent.

 

Neuit an treno 

La bianca scritura

dla pieuva an s'ij véder

am conta la stòria

'd n'amor dësmentià.

 

         Eui ciair. Na figura,

Canson Stormy weather.

Pior... Fior an memòria...

Stèile... Aqua passà.

 

"Haiku" 

                  Da n'anònim giaponeis 

Spluve 'd furmije

s'un ghivo mòrt al sol.

La stra a l'é bianca.

 

Róndola (Ne Ij faunèt. Riprodotta per mantenere l'insieme) 

Quand che ij sarai pi nen

s'arcorseran che i era.

 

         Róndola 'd primavera,

flecia ant ël cel seren,

mi sarai sot na pera,

ti ant na fior sul teren:

ma vëdruma pi nen

ni 'l mond ni ij sò velen...

 

         ànima mia, legera

róndola 'd primavera!


Ij Brandé N° 165-166-167 del 1953

 

Con il titolo Mal d'Africa queste poesie:

 

"De Profundis" 

          D'zora le eufòrbie e tra ij motass dl'«hammada»

la neuit a bugia; as serca un reul ëd sabia,

squase a taston, come a schivé la rabia

dël teren e ij cotei 'd sa serenada.

 

         Ma sle pnà dl'odor ëd carn uman-a

ij dent dle jene as mòlo ant na rijada

longa, insistenta, scantirà an sl'«hammada»

aranda ai feu dëstiss dle carovan-e.

 

         Contra ij montruch ëd pere e su le spin-e

dij fi sarvaj, tramez le fèils giaunisse

brusà dal sol, la neuit a piora stisse

'd disperassion su nòstre teste chin-e.

 

         E d'ombre grise as serco, d'euj a luso,

e 'l rìi dla serenada as cangia ant pior

adess: a smîa che as cangia ant un odor

ëd crisantem spërmù da 'd man che a bruso.

 

         D'antorn a-i-é un tranfié caud e sarvai,

un raspé su le pere e tra j'erbass:

e 'l serc ëd j'ombre as sara vers ël giass

dij dromedare. E 'l cheur a bat dë sgiai...

 

                            * 

         Hàfiz, brun algerin dj'euj lustr ëd cel,

fatësse 'd seugn pagan, bei fianch da fija,

l'é torzusse a la seira ant l'agonìa

e 'l "roumi" l'ha anvlupalo ant sò mantel.

 

         Ël "roumi" spali a vija 'l fratel brun:

ël sodomita mòrt che a la cavija

a l'ha un serc ëd metal e na ferìa

- davsin al serc - macà, pen-a, 'd sangh brun.

 

         Lë sgherb dla carn cësiss, come un papàver,

signà dal feu dòp la s-cissà 'd velen.

E lë scurpion 'd soa mòrt Hàfiz lo ten

con ij dji argrignà contra ij sò làver.

 

         A fil dij làver turg, sensa fià 'd vita,

ij dent aj luso ant una smòrfia viva

con lë s-ciumas ligà su la zanziva:

coma sota l'ambòss d'soa prima sgita.

 

                            * 

         Hàfiz, brun giovnotin dj'euj bistrà 'd cel,

dij fianch modlà su na carëssa 'd fija,

seugna an pas ël tò seugn ëd poesìa

pagan-a sul pecà trist che at fa bel!

 

         Le jene cha as avsin-o al feu dëstiss

a scataro ant la neuit la soa rijada,

ma mi it anvlupo 'l còrp ant na cantada

che a sfida la moral dij cavèi gris.

 

         Hàfiz, veuj fete na coron-a 'd feuje

për toa front che a së sbianca al lum dle stèile

e sarand su le toe le mie parpeile

guardo 'l pecà che it vorìe feme cheuje.

 

         La vita a nija ant un angorgh ëd visse.

La carn a crîa 'd sora 'l magon dël cheur.

La bëstëmmia a l'é 'l pan dur dël maleur.

Gerb ëd gramon a scauda amor ëd bisse...

 

         E ti, fior brun-a dël Sahara biond,

t'ses piegate su l'anca toa sutila,

e, s-ciav dla vita, un di it l'has maledila

sbëfiand la carn che a l'ha vorsute al mond! 

                            *

         Për tò pecà che mi l'hai nen cheujì

sota le palme bëgieujà 'd ciairdlun-a,

veuj che 'l rosare 'd mè pensé a së sgrun-a

coma 'l rosare 'd n'arsigneul ferì.

 

         Sl'azur d'toe ven-e mi farai l'avait,

setà an sle gambe e con ij brass consert,

fin che l'alba, berin-a dël desert,

a sbrincia ij ròch d'una candeur ëd lait.

 

         Deurm, Hàfiz, seugna la toa gòi pagan-a.

La jena cuncia che at bëschìjssa un dil

a tomberìa crasà da mè fusil.

Nija toa colpa ant la mia lus uman-a. 

Djelfa, 13 novèmber 1932

 

Sabie 

Sìlabe azure a lìquide 'd fontan-a

a më stissavo frësche ant ël sërvel

tant che mia sei a l'era 'd brasa. E 'l cel

a l'era 'd feu su l'òasi lontan-a.

E për le sabie, an sl'ambla dël gamel,

stissavo ant mi - ant l'andé dla carovan-a -

sìlabe azure e lìquide 'd fontan-a. 

Ghardaïa, 21 novèmber 1932

 

"Mabruka" (Anche tra le poesie da Ël Tòr) 

Mabruka neira 'd Tunis

bardà 'd midaje d'argent

profumà 'd crava e d'unguent,

che it ëm ofrïe un soris

- 'd Regin-a 'd Saba - splendrient.

 

         Ant j'euj ëd diàspr, doi serpent

ëd ragg ëd sol improvis

serciavo un Touàregh nemis

ch'at raviotava ant ël vent.

Mabruka neira 'd Tunis. 

Tebourba, 27 dzèmber 1932 

(Notare le differenze rispetto alla precedente versione su Ël Tòr)

 

Ij Brandé N° 168 del 1953

 

Cantada dle mare montagne (Ne Ij faunèt)

 

Stranòt dij virasspj bërgé con le seguenti poesie:

 

La muanda a s-ciupliss... (Ne Ij faunèt. Riprodotta per mantenere l'unitarietà dell'insieme) 

          La muanda a s-ciupliss ëd virassoi

e, an fond, ël sol anlaga la valada:

sle nòstre boche arson-a na cantada

che a bat contra le ròche e a torna a noi.

 

         Tuta paròla a l'é na smens crocanta

ëd virasol che 'l vent a sgrun-a: e a canta.

 

         Tuta canson a lus come un tesòr

s'j'euj neir dij virasoi con ij sign d'òr.

 

Dorà 'd pèil folatin... 

          Dorà 'd pèil folatin la facia rubia

un bërgeròt a canta, stà an s'na ròca,

una canson che a dis 'd na baita 'd fiòca

strivià dal vent dla neuit che a passa e a subia.

 

         A subia some 'l sìfol d'un pastor

che, ant sò pajon, a ciama un seugn d'amor...

 

         E 'l bërgeròt a fissa 'l lagh profond

doa s-ciaira doi euj viòla e n'ariss biond.

 

Gambe 'd camossa... 

         Gambe 'd camossa e piume d'aquilëtta

(al vent le frange brun-e dla caviera),

àngel alpin con le fatësse 'd pera,

it l'has tirame un crìi e un gich d'ambrëtta.

 

         Sla sima conquistà con l'ùltim saut

ël sol a l'era un virasol riond, aut.

 

         E tra le lanse d'òr ëd soa curnis

ti 't durbïe 'l cancel dël Paradis.

 

Në sludi a l'é passà... 

          Në sludi a l'é passà sota l'arcada

e a l'ha viscà 'd lus giauna un Crist an Cros.

Ant la neuit sombra l'hai sentù na vos

che a l'ha arbombà dal mont a la valada.

 

         Son strenzume davsin al tabernacòl,

ai pé dël Crist pendù, sota 'l pinacòl.

 

         E ant ël silensi neir l'hai sentù pian

toa man che, a cros, guidava la mia man.

 

Ant ël cavagnin d'òr... 

         Ant ël cavagnin d'òr dij tò cavèj

giustà a tërsin dë spi antorn a la testa,

caland dai brich, it l'has na cita festa

'd margarite, 'd papàver e 'd brusèj.

 

         E ant l'òrt fresch ricamà 'd tò corsèt verd,

tra doi pom zerb, na parpajòla as perd.

 

         As perd e a lus (come na perla 'd brin-a

ò na làcrima mia?) na stèila alpin-a.

 

Ò Wally 'd cavèj biond... 

         Ò Wally 'd cavèj biond d'arpa lontan-a

che ant la tormenta it ses passame aranda:

ànima profumà 'd fior ëd lavanda,

le carn ëd liri, euj ciair d'eva 'd fontan-a.

        

         E con un dil ëd giassa, ant ël mirage,

't l'has fame sègn ëd seguité mè viage:

 

         vers a l'ùltima balma, l'ùltim pòrt.

doa l'amor pur a splend ant j'euj dij mòrt.

 

Per la seconda parte delle poesie di Luigi Olivero cliccare qui


Per la terza parte delle poesie si Luigi Olivero cliccare qui